مقایسۀ روایت عاشورایی الفتوح ابن اعثم و ترجمۀ فارسی آن بر اساس فزونمتنیت ژنت
نویسندگان
1 استاديار دانشگاه علوم و فنون دريايي خرمشهر
doi
چکیده
کتاب الفتوح اثر ابومحمّد احمد بن علی، معروف به ابن اعثم کوفی، احتمالاً اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هـ.ق به زبان عربی نگاشته شد. محمّد بن احمد مستوفی هروی بخشی از این کتاب را در سال 596 هـ.ق به دستور یکی از امرای خوارزم به فارسی ترجمه کرد. ژرار ژنت نظریۀ فزونمتنیّت را پیرامون ارتباط متون با یکدیگر مطرح کرد. در پژوهش حاضر، تلاش شده است روایت عاشورا در کتاب الفتوح ابن اعثم با ترجمۀ فارسی الفتوح مقایسه و بررسی شود. برای این مقایسه و تطبیق، از نظریۀ فزونمتنیت ژرار ژنت بهره گرفته شد. بر اساس این نظریه، متن ب (زیرمتن) تحت تأثیر متن الف (زبرمتن) آفریده میشود. ارتباط فزونمتنی متون در دو شکل تقلید و دیگرگونگی و سه حالت تفنّن، هجو و جدّی قابلبررسی است. تغییرات ایجادشده در زیرمتن نسبت به زبرمتن، گشتار نام دارد که به انواع گشتار کمّی، کاربردی و کیفی قابلتقسیم است. بر اساس این نظریه، روایت ابن اعثم برای ترجمۀ فارسی الفتوح، یک زبرمتن در نظر گرفته شد. بر مبنای نتایج پژوهش، روایت فارسی الفتوح با گشتارهای برش، انبساط، فزونسازی، ارزشگذاری دوباره و ارزشکاهی دچار دیگرگونگی شده و همچنین نسبت به روایت الفتوح عربی، نمایشیتر، عاطفیتر، ادبیتر و با گرایش شیعی نوشته شده است.
