شناسایی و اولویتبندی موانع جامعهشناختی و نهادی توسعه اقتصادی روستایی در استان ایلام با استفاده از روش دلفی
نویسندگان
1 گروه علوم اجتماعی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه علوم اجتماعی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 گروه علوم اجتماعی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.22067/jgrd.2026.98638.1646چکیده
پژوهش حاضر به شناسایی و اولویتبندی موانع جامعهشناختی و نهادی مؤثر بر توسعه اقتصادی روستایی در استان ایلام میپردازد. توسعه روستایی، رکن اساسی توسعه متوازن منطقهای و کاهش نابرابریهاست، اما بسیاری از مناطق روستایی ایلام با وجود ظرفیتهای طبیعی و انسانی، با موانع ساختاری روبرو هستند که ریشه در عوامل جامعهشناختی و نهادی دارند. روششناسی این تحقیق کیفی و اکتشافی، از تکنیک دلفی با مشارکت 18 نفر از خبرگان و متخصصان توسعه روستایی استان ایلام بهره برده است. در سه راند دلفی، ابتدا موانع اولیه شناسایی شده، سپس اهمیت آنها با طیف لیکرت سنجیده و در نهایت اجماع حاصل شد. دادهها با شاخصهای آمار توصیفی و ضریب هماهنگی کندال تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که موانع در چهار بعد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نهادی دستهبندی میشوند. موانع اقتصادی شامل ضعف زیرساختها، محدودیت دسترسی به منابع مالی و وابستگی به بخشهای سنتی است. در بعد اجتماعی، کاهش سرمایه اجتماعی، مهاجرت جوانان و ضعف مشارکت از موانع اصلی هستند. از نظر فرهنگی، نگرشهای محافظهکارانه، ضعف نوآوری و غلبه نگرشهای تقدیرگرایانه مانع توسعهاند. در بعد نهادی نیز تمرکزگرایی، بوروکراسی، ضعف هماهنگی نهادی و ناکارآمدی سیاستهای حمایتی از موانع مهم شناسایی شدند. اولویتبندیها نشان میدهد که موانع نهادی و اجتماعی بیشترین تأثیر را بر کندی توسعه اقتصادی در روستاهای ایلام دارند. نتیجهگیری حاکی از آن است که توسعه اقتصادی روستایی در ایلام تحت تأثیر عوامل پیچیده اجتماعی و نهادی است و صرفاً مداخلات اقتصادی کافی نیست. تقویت سرمایه اجتماعی، بهبود حکمرانی محلی، کاهش بوروکراسی، افزایش هماهنگی نهادی و حمایت از کارآفرینی و نوآوری در فعالیتهای اقتصادی روستایی، راهکارهای مؤثر برای غلبه بر این موانع و تسریع توسعه پایدار در منطقه هستند.
