تشابهات و افتراق‌های نظری زیارت و گردشگری مذهبی به روش فراترکیب

نویسندگان

1 دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشگاه شهید بهشتی

doi
10.22067/jgrd.2025.93392.1557
چکیده

از چالش‌های مدیریت شهرهایی در ایران که حرم ائمه معصومین علیه السلام یا امام زادگان در آن جای گرفته این است که این شهرها زیارتی معرفی شوند یا گردشگری مذهبی! به مسافران آن واژه زائر اطلاق شود یا گردشگر مذهبی! دلیل چنین بحثی این است که مفاهیم زیارت و گردشگری مذهبی به درستی تعریف نشده و ویژگی های آن به روشنی مشخص نشده یا بین تعاریف موجود تضاد وجود دارد. قائل به دوگانگی بین زیارت و گردشگری مذهبی به این دلیل است که برگزیدن هر کدام منجر به ایجاد تضاد در نحوه مدیریت و چگونگی اداره این شهرها می‌شود. بروز این چالش به خاطر تعاریف مبهم از زیارت و گردشگری مذهبی است. با استفاده از روش فراترکیب و با بررسی پژوهش‌هایی که در آنها به نوعی بحثی از زیارت یا گردشگری مذهبی به میان آمده، تشابهات و افتراقات دو اصطلاح را استخراج کند. همچنین نگاهی داشته باشد به اینکه اصطلاح گردشگری مذهبی در غرب برای پاسخ به کدام نیاز خلق شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد وجوه تشابه و تمایز دو اصطلاح زیارت و گردشگری مذهبی در 8 عامل قابل بررسی است و برای هر کدام از این عوامل دو زیردسته قابل تصور است. عوامل عبارتند از 1.مقصد سفر 2.انگیزه مسافر 3.هویت مسافر 4.نوع سفر 5.برخورد جامعه میزبان 6.تاثیرات سفر 7.ارتباط ذات سفر با گردش و تفریح 8.نحوه مدیریت. مصادیق یکسان یا متفاوت برای هر کدام از این 8 ویژگی شباهت‌ها و تمایزات زیارت و گردشگری مذهبی را موجب می‌شود. فراترکیب منابع فارسی نتایج متفاوتی با منابع انگلیسی برای سوال پژوهش بدست می‌دهد.