ارزیابی فرآیندهای دیاژنزی نهشته های کربناته سازند شهبازان (تاقدیس سرکان، جنوب لرستان)
نویسندگان
1 دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
2 دانشآموخته کارشناسیارشد زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
3 دانشآموخته کارشناسیارشد زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
4 دانشجوی دکترا، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران، کارشناس آزمایشگاه مرکزی دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
5 دانشآموخته کارشناسیارشد زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
doi
10.22084/nfag.2023.28359.1581چکیده
سازند شهبازان به سن ائوسن میانی تا پسین در پهنه وسیعی از حوضهی رسوبی لرستان گسترش دارد. ناحیه مورد مطالعه در 75 کیلومتری جنوب شهرستان خرمآباد واقع شده است. در ناحیه مورد مطالعه سازند شهبازان با ستبرای 73 متر به صورت همشیب بر روی سازند آواری کشکان و توسط کربناتهای سازند آسماری به صورت ناپیوسته پوشیده شده است. سنگشناسی سازند شهبازان در برش مورد مطالعه شامل سنگآهک، سنگآهک دولومیتی و دولومیت است. مطالعات پتروگرافی بر روی 63 مقطع نازک منجر به شناسایی چندین فرآیند دیاژنزی از جمله میکریتی شدن (Micritization)، نوریختی (Neomorphism) (افزایشی و کاهشی)، سیمانی شدن (Cementation) (شامل سیمانهای حاشیهای همضخامت، رشد اضافی هممحور، برمحور، همبعد، بلوکی، دروزی و فراگیرنده)، فشردگی (Compaction) (مکانیکی و شیمیایی)، انحلال (Dissolution) (وابسته و غیروابسته به فابریک)، جانشینی (Replacement) (آهندار شدن، سیلیسی شدن و دلومیتی شدن) گردید. مهمترین فرآیند دیاژنزی در سازند شهبازان دولومیتی شدن میباشد که به صورت گسترده رخ داده است. این فرآیندها در چهار توالی پاراژنتیکی (محیط دریایی، آب شیرین، تدفینی و بالاآمدگی) رخ داده و سه مرحله دیاژنزی ائوژنز (Eogenesis)، مزوژنز (Mesogenesis) و تلوژنز (Telogenesis) برای آنها تفسیر شده است. فرآیند نوریختی کاهشی در مرحله ائوژنز در قلمرو محیط دریایی رخ داده است. سیمان حاشیهای هم ضخامت و سیمان برمحور در مرحله ائوژنز و در قلمرو دیاژنز دریایی تشکیل شدهاند در صورتی که سیمانهای بلوکی، همبعد و فراگیرنده در مرحله مزوژنز و تلوژنز و در قلمرو دیاژنز تدفینی کم عمق و عمیق و طی بالاآمدگی تشکیل شدهاند. فشردگی در ائوژنز توسط فشار روباره ناشی از نهشت سازند شهبازان ایجاد شده و سپس با نهشت سازندهای آسماری و گچساران توسعه یافته است. بخشی از انحلال در طی دیاژنز تدفینی و بخشی دیگر در طی بالاآمدگی و تاثیر دیاژنز متئوریک رخ داده است.