شیمی‌کانی و شرایط تشکیل بیوتیت در گرانیتوئید مسترون، شمال الیگودرز (زون سنندج- سیرجان)

نویسندگان

1 دانشیار گروه زمین‌شناسی، واحد خرم‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم‌آباد، ایران

2 استادیار گروه زمین‌شناسی، واحد الیگودرز، دانشگاه آزاد اسلامی، الیگودرز، ایران

doi
10.22084/nfag.2023.28396.1583
چکیده

توده نفوذی ناحیه مسترون در شمال شهرستان الیگودرز واقع شده و به لحاظ زمین‌شناسی بخشی از پهنه دگرگونی- ماگمائی سنندج-سیرجان است که در زیرپهنه بیستون قرار دارد. این توده گرانودیوریتی بوده و در آن فابریک‌های S-C  قابل تشخیص است. این توده حاوی درشت­بلورهای کوارتز، آلکالی فلدسپار، پلاژیوکلاز، بیوتیت و پولک‌های موسکویت است. کوارتزها اغلب بی‌شکل با خاموشی موجی هستند و معمولاً بین کانی‌ها رشد نموده‌اند. آلکالی فلدسپار شامل ارتوز، ارتوز پرتیتی و میکروکلین بوده و در بیشتر موارد سریسیتی شده‌اند. بیوتیت‌ها، به رنگ قهوه‌ای و قهوه‌ای متمایل به قرمز و دارای خمیدگی بوده و اغلب در اثر تنش از خود پدیده کینک‌باند نشان می‌دهد. مطالعات ‌شیمی‌بلور کانی بیوتیت نشان می‌دهد که آن­ها غنی از منیزیم و شامل عضو انتهایی سیدروفیلیت-آنیت بوده و در محدوده بیوتیت و خارج از محدوده فلوگوپیت قرار گرفته‌اند. همچنین بیوتیت‌های ناحیه مسترون اغلب از نوع اولیه و ماگمائی بوده و هیچ­یک در محدوده بیوتیت‌های تازه متعادل شده قرار نمی‌گیرند. میانگین دمای تشکیل بیوتیت‌ها ⁰C 639 بوده و در حدفاصل ⁰C 660 تا ⁰C 753 قرار دارد. دامنه تغییرات فشار  با میانگین Kb32/3 نشان‌دهنده تشکیل بیوتیت‌ها در عمق کمتر از 3 کیلومتر بوده و با فشار بدست آمده در منحنی کالیبراسیون فشارسنجی بیوتیت برای سنگ‌های گرانیتی همخوانی دارد. بیوتیت‌های ناحیه مسترون در محدوده بیوتیت سنگ‌های کالک‌آلکالن فرورانشی و در پهنه کوهزائی نوع I قرار گرفته و به کمک داده‌های سنگ کل تأیید شده است. بالا بودن نسبت Fe/Mg در بیوتیت‌ها نشان‌دهنده مگنتیتی بودن گرانیتوئیدهای مسترون است. مقادیر Fe# بیوتیت‌ها در برابر Al با میانگین 2/3 به عنوان میانگین FQM نیز در محدوده گرانیتوئیدهای سری مگنتیتی قرار گرفته و نشان‌دهنده شرایط اکسیدی ماگما هستند. میزان کمّی فشاربخشی اکسیژن در ناحیه مسترون به کمک داده‌های موجود بالا بوده و به میزان 10-10 تا 12-10 بار تخمین زده می‌شود که محیط مناسبی جهت کانی‌سازی طلا و مس در سیستم‌های اپی‌ترمال و پورفیری هستند.