تبیین الگوی شبکۀ همکاری دست‌اندرکاران سازمانی توسعۀ روستایی براساس شاخص‌های کلان و میانی (مطالعه موردی: استان قزوین)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 دانشیار گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی،دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22067/jgrd.2025.93184.1556
چکیده

توسعۀ روستایی به دلیل ابعاد مختلف آن، ماهیت چند‌بخشی دارد و به همین دلیل دست‌اندرکاران و سازمان‌های و نهادهای متعدد و متنوع اعم از دولتی، عمومی، خصوصی و مردم‌نهاد در آن مشارکت داشته و تأثیرگذارند.در این راستا، یکی از شروط اساسی مدیریت و برنامه‌ریزی مؤثر و کارآمد در توسعۀ روستایی همکاری و انسجام دست‌اندرکاران است. تحلیل شبکه روش و ابزار مناسبی برای شناسایی و ارزیابی میزان همکاری و انسجام دست‌اندرکاران سازمانی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوی شبکۀ همکاری دست‌اندرکاران سازمانی توسعۀ روستایی در استان قزوین انجام شده است. روش تحقیق ازنظر هدف، توصیفی و تحلیلی و از لحاظ جهت‌گیری، ماهیت کاربردی دارد. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته استفاده‌شده و جامعۀ آماری پژوهش را 36 سازمان و نهاد اصلی مؤثر در توسعۀ روستایی استان تشکیل می‌دهند. برای تجزیه‌وتحلیل پژوهش نیز از شاخص‌های تحلیل شبکه در دو سطح کلان و میانی و نرم‌افزارهای UciNet و NetDraw استفاده‌شده است. نتایج پژوهش نشان داد که باوجود ضرورت توجه به همکاری بین دست‌اندرکاران توسعۀ روستایی، وضعیت مطلوبی در سطح استان برخوردار وجود ندارد؛ به‌طوری‌که تراکم شبکه برابر با 3/37 درصد، انتقال‌یافتگی 2/27 درصد و اندازه شبکه برابر با 47 درصد کل پیوندها بوده و نشان‌دهندۀ پایداری ضعیف و میزان کم نهادینه شدن پیوندها در شبکۀ همکاری است. همچنین اغلب پیوندهای برقرارشده بین دست‌اندرکاران، نشانگر درصد بالای تمرکز در پیوندهای بیرونی (77/46 درصد) نسبت به پیوندهای درونی (08/32 درصد) است که این امر بیانگر نقش مهم کنشگران مرکزی در پیوندهای شبکه و عامل اصلی ضعف سطح همکاری و همگرایی در شبکۀ توسعۀ روستایی استان است. در این راستا، ارتقاء و بهبود همگرایی در شبکۀ همکاری و تقویت جایگاه سازمان‌های بینابینی، به‌عنوان راهبردهای کلیدی برای تقویت شبکۀ همکاری دست‌اندرکاران توسعۀ روستایی استان قزوین محسوب می‌گردد.