ترسیم و تحلیل شبکه همنویسندگی مقالات فصلنامه خانواده پژوهی
نویسندگان
1 دانش آموخته علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه تهران
2 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی
doi
10.22091/apss.2025.13008.1042چکیده
هدف این مطالعه ارائه مروری جامع بر عملکرد محققان در بیست سال گذشته از انتشار فصلنامه مطالعات خانواده، با استفاده از رویکرد علمسنجی است. فصلنامه مطالعات خانواده به طور منظم با همکاری مرکز علوم خانواده و انجمن علمی روانشناسی بالینی کودک و نوجوان منتشر میشود. این فصلنامه میانرشتهای که به زبان فارسی منتشر میشود، از اردیبهشت ۱۳۸۴ در حال انتشار است. مطالعات خانواده بستری برای ارائه و تحلیل مطالعات، تحقیقات و مشارکتهای نظری محققان و متخصصان در حوزههای مختلف دانش است که بر موضوعات مرتبط با خانواده تمرکز دارند. مطالعه حاضر از رویکرد علمسنجی توصیفی و کاربردی استفاده کرد. این مطالعه شامل جمعآوری تمام مقالات منتشر شده در فصلنامه مطالعات خانواده در یک دوره بیست ساله بود. تجزیه و تحلیل بر توزیع فراوانی نویسندگی در هر مقاله، وابستگی سازمانی نویسندگان و ضریب همکاری بین آنها متمرکز بود. دادههای اولیه شامل مقالات منتشر شده در فصلنامه مطالعات خانواده از زمان آغاز به کار آن بود. این دادهها از وبسایت مجله و مقالات منتشر شده آن به دست آمد. برای تهیه ماتریس متقارن (ماتریس مجاورت) همنویسندگی، از نرمافزار صفحه گسترده اکسل استفاده شد. نام هر نویسنده و تعداد همکاریهای او با سایر نویسندگان در طول تاریخ انتشار فصلنامه مطالعات خانواده، به صورت دستی در نقاط تقاطع آنها در ماتریس متقارن ثبت شد. متعاقباً، برای تجسم و تحلیل شبکه همنویسندگی، ماتریس مجاورت به نرمافزار UCI Net وارد شد و NetDraw، بسته مکمل آن، به کار گرفته شد. دلیل: بهبود وضوح، خوانایی و دقت فنی در عین حفظ معنای اصلی. مطالعه حاضر نشان داد که گروههای متشکل از چهار نفر یا بیشتر، بالاترین سطوح الگوهای همنویسندگی را نشان میدهند.نتایج مطالعه نشان داد که روند انتشار مقالات در این فصلنامه با همکاری گروهی مشخص شده است که نشاندهنده ترجیح محققان برای کار تیمی است. این یافته با تحقیقات هارت (2000) همسو است که نشان میدهد تلاشهای مشارکتی مؤثرتر از تلاشهای فردی هستند. همکاری علمی را میتوان به عنوان فرآیندی تعریف کرد که در آن افراد و گروهها تلاشهای خود را هماهنگ میکنند و به طور متقابل از یکدیگر برای انجام تحقیق و مشارکت در فعالیتهای علمی سود میبرند. در عصر حاضر که با همگرایی رشتههای علمی مختلف مشخص میشود، تلاشهای مشترک در تولید آثار علمی به طور فزایندهای اهمیت یافته است. در طول چند دهه گذشته، همکاری و مشارکت علمی بین متخصصان رشتههای مختلف شتاب قابل توجهی یافته است. تمرکز بر دستیابی به مقالات با کیفیت بالا از طریق یک شبکه همکاری گسترده برای انتشار در مجله ضروری است. محققان در یک حوزه علمی معمولاً آثار پیشینیان خود را بررسی میکنند تا مرزهای دانش را در حوزه تخصص خود درک کنند. برای شناسایی مرتبطترین آثار علمی، محققان از روشهای مختلفی برای ارزیابی و سنجش فعالیتهای علمی در حوزههای خود استفاده میکنند.