سنجش عملکرد سیستم ترکیبی دوچرخه و اتوبوس‌های درون‌شهری و ارائۀ استراتژی‌های یکپارچه‌سازی با بهره‌گیری از مدل QSPM (مورد مطالعه: شهر مشهد)

نویسندگان

1 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

2 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

3 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی،مشهد، ایران

doi
10.22067/jgrd.2022.76268.1134
چکیده

توسعۀ شهرنشینی و رشد جمعیت موجب افزایش چشمگیر تقاضا برای سفرهای روزانۀ درون‌شهری و به دنبال آن بروز پیامدهای منفی بسیاری شده است. در چنین شرایطی سیستم یکپارچۀ حمل‌ونقل درون‌شهری به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین مؤلفه‌های رشد هوشمند، می‌تواند با ایجاد پیوند اصولی در میان زیرساخت‌های موجود و به دنبال آن افزایش کارایی و جذابیت این سامانه ها، به ایجاد و توسعۀ حمل‌ونقل پایدار منجر شود. این پژوهش با روش همبستگی و با هدف یکپارچه‌سازی سیستم‌ها به بررسی جامعۀ کاربران دوچرخه‌های اشتراکی (بایدو) و ناوگان اتوبوس‌های درون‌شهری در مشهد پرداخته است. در همین راستا تعداد 384 پرسشنامه تدوین و پیرامون 9 محدوده شاهد در مجاورت پایانه‌ها و ایستگاه‌های اتوبوس، توزیع و توسط کاربران مد ترکیبی اتوبوس-دوچرخه تکمیل شد. آزمون همبستگی پیرسون و مدل رگرسیون لجستیک ترتیبی به‌منظور بررسی رابطۀ معناداری بین گویه‌ها و شدت تأثیرگذاری متغیرها به کار گرفته شد. در ادامه با استفاده از تکنیک SWOT فرصت‌ها و محدودیت‌های سیستم ترکیبی مذکور شناسایی و با بهره‌گیری از نظرات جامعه 20 نفری خبرگان، ضریب اهمیت عوامل داخلی و خارجی و نوع راهبردها تعیین شد. سپس با مدل QSPM، راهبردها موردسنجش قرار گرفت و براساس میزان جذابیت در سیستم، اولویت‌بندی گردید. نتایج نشان داد که میزان استفادۀ زیاد، متوسط و کم کاربران از سیستم ترکیبی به‌ترتیب 2/11، 3/19، 5/69 درصد است؛ که ضریب همبستگی عواملی همچون مالکیت خودرو (471/0-)، مسافت رکاب‌زنی (369/0-)، مدت زمان سفر (338/0-)، تحصیلات (316/0-) و درآمد (294/0-) با کثرت استفاده از سیستم ترکیبی رابطۀ معکوس دارد. همچنین وجود مسیرهای دوچرخه با ضریب همبستگی 439/0 تأثیر مستقیم و قابل‌توجهی بر کثرت استفادۀ کاربران دارد. از مهم‌ترین راهبردهای مؤثر بر بهبود وضعیت سیستم ترکیبی می‌توان به افزایش تعداد ایستگاه‌های دوچرخه اشتراکی، جانمایی پارک‌سوار در پایانه‌ها و ایستگاه‌های اصلی اتوبوس، احداث مسیرهای ویژۀ دوچرخه و ایجاد شرایط حمل دوچرخه با اتوبوس از طریق نصب رک (دوچرخه‌بند) اشاره کرد.