تبیین و ارزیابی تهدیدات محیط‌زیست شهری با رویکرد هوشمندسازی: مورد مطالعه شهرداری تبریز

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی،دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 کارشناسی‌ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.22067/jgrd.2025.93975.1571
چکیده

تمرکز جمعیت در شهرها آن‌ها را به نظام‌هایی پیچیده و به‌هم‌پیوسته تبدیل کرده است که شامل زیرساخت‌های حیاتی، تعاملات اجتماعی-اقتصادی و شبکه‌های حکمرانی هستند. پیچیدگی فزایندۀ محیطی، شدت روزافزون رقابت، گسترش و رواج فناوری‌های نو و پیشرفته، توسعۀ فناوری اطلاعات و ارتباطات، ظهور شیوه‌های نوین عرضۀ کالا و خدمات، مسائل زیست‌محیطی و همچنین تغییر جهت سازمان‌ها از دارایی‌های مشهود به‌سوی دارایی‌های نامشهود، از جمله عواملی هستند که موجب شده‌اند شهرهای هوشمند با طیف گسترده‌ای از ریسک‌ها، تهدیدها و خطرات پیچیده، متنوع و حتی پیش‌بینی‌نشده مواجه شوند. در این میان، مدیریت هوشمند تهدیدات محیط‌زیست شهری به‌عنوان یکی از ارکان اصلی پایداری شهری، اهمیت ویژه‌ای یافته است. هدف پژوهش حاضر، تبیین و ارزیابی تهدیدات محیط‌زیست شهری با رویکرد هوشمندسازی در دو بعد «احتمال وقوع» و «میزان تأثیر» بر شاخص‌های منتخب در شهرداری تبریز است. جامعۀ آماری تحقیق را ۵۵ نفر از متخصصان و کارشناسان بخش‌های مرتبط با هوشمندسازی در شهرداری تبریز تشکیل می‌دهند که براساس روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده‌اند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، ابتدا در محیط نرم‌افزار SPSS جهت ارزیابی وضعیت شاخص‌های پژوهش از آزمونt  تک‌نمونه‌ای استفاده شد و سپس برای شناسایی و رتبه‌بندی ریسک‌ها، در نرم‌افزار AMOS از روش تحلیل عاملی مرتبه دوم بهره گرفته شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که از میان شاخص‌های مورد بررسی، مهم‌ترین تهدیدات از نظر احتمال وقوع و میزان تأثیر به‌ترتیب شامل چالش‌های قانونی و اخلاقی،(0.92)، تجهیزات هوشمند و ایمنی شهری (0.90)، تبعیض دیجیتال  (0.86)، تراکم جمعیت، (0.85)، زیرساخت الکترونیک (0.77) و تغییر رفتار شهروندان(0.75)  هستند. نتایج کلی تحقیق بیانگر آن است که شهرداری تبریز از نظر میزان تهدیدات محیط‌زیست شهری در وضعیت مناسبی قرار ندارد و بیشترین سطح ریسک مربوط به شاخص‌های قانونی، تجهیزات و ایمنی شهری است.