فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: بهینه‌سازی تخصیص کاربری اراضی به‌عنوان یک حوزه میان‌رشته‌ای، به کمک سیستم اطلاعات مکانی (GIS) نقش مهمی را در مدیریت منابع طبیعی، برنامه‌ریزی شهری و ایجاد توسعه پایدار ایفا می‌کند. در این راستا، هدف پژوهش حاضر بهره‌گیری از رویکرد علم‌سنجی به منظور بررسی وضعیت مقالات علمی منتشر شده است، تا بینشی جامع و دقیق از روندها، مفاهیم کلیدی و روش‌های پرکاربرد در پژوهش‌های این زمینه ارائه دهد و مسیرهای آتی را برای توسعه علمی و عملی این حوزه روشن سازد. روش: این مطالعه با استفاده از داده‌های استخراج‌ شده از پایگاه علمی Web of Science، مجموعه‌ای متشکل از 584 مقاله که بین سال‌های 1991 تا 2024 منتشر شده‌اند، بررسی گردید. تحلیل‌های آماری داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Excel انجام شده و روندهای انتشار، توزیع جغرافیایی مقالات و ناشران فعال مشخص شدند. علاوه‌بر این، از نرم‌افزار VOSviewer برای شناسایی کلمات کلیدی پرتکرار، خوشه‌بندی و تحلیل ساختار موضوعی آن‌‌ها استفاده شد. یافته‌ها:  نتایج نشان می‌دهد که از سال 2010 به بعد تولید مقاله در زمینه بهینه‌سازی تخصیص کاربری اراضی مورد توجه بیشتری قرار گرفته و این تولید تا سال 2022 نیز روند افزایشی داشته است. در این راستا، کشورهای چین، ایالات متحده آمریکا و ایران به ترتیب با ارائه 302، 103 و 41 مقاله، بیشترین سهم تولید علم را در این زمینه داشته‌اند. از میان ناشران نیز، انتشارات Elsevier با انتشار بیش از 38 درصد مقالات، فعال‌ترین ناشر در این زمینه بوده است. همچنین، شناسایی کلمات کلیدی نشان داد که واژه GIS پرتکرارترین عبارت بوده و الگوریتم‌های فرا ابتکاری مانند الگوریتم ژنتیک، بهینه‌سازی ازدحام ذرات و بهینه‌سازی کلونی مورچه‌ها، به‌عنوان روش‌های رایج حل مسائل پیچیده بهینه‌سازی تخصیص کاربری اراضی به‌کار گرفته شده‌اند. خوشه‌بندی کلمات کلیدی نیز چهار حوزه اصلی را مشخص کرد که شامل الگوریتم‌های فرا ابتکاری، مدل‌سازی مکانی، بهینه‌سازی چندهدفه و تخصیص منابع در سیستم‌های اطلاعات مکانی است. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش روند رو به رشد پژوهش در زمینه تخصیص بهینه کاربری اراضی را نشان می‌دهد. همچنین کشورها و انتشارات فعال در این زمینه مشخص شدند. علاوه‌بر این، روش‌های رایج مورد استفاده در این زمینه که شامل الگوریتم‌های فرا ابتکاری مانند الگوریتم ژنتیک هستند، معرفی گردیدند. بدین ترتیب، این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مرجعی در مطالعات آتی بهینه‌سازی تخصیص کاربری اراضی مورد استفاده پژوهشگران قرار گیرد.