فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: فناوری بلاک‌چین به‌عنوان یک پارادایم نوظهور در عرصه فناوری اطلاعات، پتانسیل تحولی عمیقی در حوزه علم‌سنجی و ارزیابی علمی دارد. در این راستا، پژوهش حاضر به بررسی تأثیر فناوری بلاک‌چین بر افزایش شفافیت و اعتبار شاخص‌های علم‌سنجی پرداخته است. روش: در پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل اسنادی و در چارچوب نظریه نظام‌های اطلاعاتی شفاف، قابلیت‌های بلاک‌چین در بهبود فرآیندهای ارزیابی علمی مورد مطالعه قرار گرفته است. یافته‌ها: بلاک‌چین قابلیت ایجاد تحول بنیادین در فرآیندهای ثبت، اعتبارسنجی و ارزیابی دستاوردهای علمی دارد. مهم‌ترین دستاورد این فناوری، ایجاد زیرساخت غیرمتمرکز و تغییرناپذیر برای مدیریت اطلاعات علمی است. از طریق مکانیزم توافق توزیع‌ شده و رمزنگاری پیشرفته، بلاک‌چین امکان ثبت دقیق و غیرقابل تغییر اطلاعات علمی را فراهم می‌کند. این ویژگی منجربه افزایش قابل توجه شفافیت در ثبت و پیگیری فعالیت‌های پژوهشی می‌شود و امکان جعل و دستکاری اطلاعات را به حداقل می‌رساند. در بُعد اعتبارسنجی، بلاک‌چین سازوکاری نوین برای تضمین صحّت و یکپارچگی داده‌های علمی ارائه می‌دهد. سیستم توکنایز کردن دستاوردهای علمی و ثبت غیرمتمرکز استنادها، امکان رهگیری دقیق مسیر تولید علم را میسر می‌سازد. این رویکرد می‌تواند به ایجاد سیستم پاداش‌دهی عادلانه‌تر برای محققان و کاهش تبعیض در ارزیابی‌های علمی کمک کند. محدودیت‌های مقیاس‌پذیری، هزینه‌های بالای محاسباتی، مصرف انرژی و پیچیدگی‌های فنی ازجمله موانع اصلی گسترش این فناوری هستند. نتیجه‌گیری: فناوری بلاک‌چین می‌تواند با ایجاد اکوسیستمی شفاف، عادلانه و غیرمتمرکز، اعتماد به نظام علمی را افزایش داده و زمینه‌ساز تحولی بنیادین در شیوه‌های سنّتی علم‌سنجی باشد. پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران و نهادهای علمی، راهکارهای تدریجی برای یکپارچه‌سازی این فناوری در نظام ارزیابی علمی را مورد توجه قرار دهند.