برآورد کمی تهدیدها و فرصتهای اصلاح قیمت آب کشاورزی در ایران (محدوده مطالعاتی مشهد-چناران)
نویسندگان
1 استاد گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
چکیده
کمیابی و مصرف بیرویه آب در بخش کشاورزی یکی از مهمترین چالشهای پیش روی برنامهریزان و سیاستگزاران محسوب میشود. بهطوریکه مدیریت تقاضای آب بهعنوان رویکردی جدید جلوه نموده و در نتیجه قیمتگذاری آب بهعنوان یکی از ابزارهای مهم مورد توجه میباشد. استفاده از سیاستهای قیمتی برای مدیریت منابع آب، نه تنها بر روی تقاضای آب تاثیرگذار است، بلکه اثرات اقتصادی، اجتماعی و حفاظتی نیز خواهد داشت که باید مورد توجه قرار گیرند. این مقاله تلاش دارد آثار اقتصادی، اجتماعی و حفاظتی (تهدیدها و فرصتها) سیاستهای اصلاحی قیمت آب را در اراضی محدوده مشهد-چناران مورد بررسی قرار دهد. برای دستیابی به این هدف، در ابتدا سناریوهای قیمتی با توجه به هزینه تمامشده و ارزش اقتصادی آب محاسبه شد. سپس با استفاده از مدل برنامهریزی ریاضی مثبت و رهیافت حداکثر آنتروپی اثرات اقتصادی، اجتماعی و حفاظتی ناشی از اعمال سناریوهای طراحیشده در دو گروه از کشاورزان کممصرف و پرمصرف آب بررسی شد. نتایج این مطالعه نشان داد، قیمت فعلی بسیار پایینتر از هزینه تمامشده و ارزش اقتصادی آب است. از سوی دیگر دستیابی به قیمتهای پوشش دهنده هزینه تمامشده و ارزش اقتصادی آب، پیامدهای منفی بر درآمد و سود کشاورزان و کاهش اشتغال در منطقه خواهد داشت، هرچند که این سیاستها توانستهاند بر مدیریت مصرف آب بخصوص در قیمتهای بالاتر اثرگذار باشند. همچنین نتایج نشان داد، قیمت فعلی آب عملا کمکی به رفع بیلان منفی آب نمیکند درحالیکه با اعمال قیمت آب معادل با هزینه تمامشده و ارزش اقتصادی آب، این مشکل به ترتیب بعد از 6 و 3 سال برطرف میشود با توجه به یافتهها، به منظور کاهش اثرات سیاستهای قیمتگذاری آب اجرای سیاستهای مکمل جهت حمایت از کشاورزان پیشنهاد شده است.
