فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: کتاب‌درمانی یکی از روش‌های حل مشکلات روحی و روانی است که در شش مرحله شناسایی، انتخاب نوشتار، تهیه مطالب خواندنی، شبیه‌سازی، پالایش و کسب بینش به درمانگر کمک می‌کند. ازجمله مزیت‌های کتاب‌درمانی نسبت به سایر روش‌ها می‌توان به فراگیر بودن، فنی در اختیار سایر تکنیک‌ها، اقتصادی بودن، ارائه اطلاعات در زمان محدود، استفاده از حواس چندگانه و... اشاره کرد. در این راستا، هدف پژوهش حاضر ترسیم و تحلیل موضوعی مقالات حوزه کتاب‌درمانی نمایه شده در پایگاه اسکوپوس است. روش: این پژوهش از نوع توصیفی بوده و با رویکرد علم‌سنجی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل مقالات نمایه شده در پایگاه اسکوپوس بین سال‌های 1990-2021 می‌باشد. داده‌ها از این پایگاه استخراج و در نرم‌افزار وی. او. اس. ویور و اکس تجزیه و تحلیل شدند. در حین جستجو، از روش جستجوی پیشرفته پایگاه اسکوپوس استفاده شد و کلیدواژه‌های "bibliotherapy" و "book therapy" و "reading therapy" و "literature therapy" و "reading as therapy" از عنوان، چکیده و کلمات کلیدی متون و مقالات تخصصی در زمینه کتاب‌درمانی استخراج شدند. تعداد اسناد بازیابی شده 1376 مورد بود. با محدودیت‌های زمانی و نوع سند، 985 مقاله انتخاب و درنهایت 109کلیدواژه باقی ‌ماند که بعد از بررسی در نرم‌افزار وی.او.اس.ویور، وارد نرم‌افزار اکسل شده و داده‌ها مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتند. یافته‌ها: در این پژوهش شبکه هم‌واژگانی مقالات حوزه کتاب‌درمانی ترسیم شده و موثرترین موضوعات این حوزه و موضوعات جدید و مهم آن مشخص شدند. رایج‌ترین کلمه در این شبکه هم واژگانی، کتاب‌درمانی است که با توجه به حوزه موضوعی انتخابی، تکرار و اهمیت این واژه در شبکه دور از ذهن نیست. به موثرترین موضوعات این حوزه از تعداد استنادات مقالات در این زمینه می‌توان به آن پی برد که «افسردگی» و «اختلال اضطراب کودکان» دو مورد از موثرترین موضوعات این حوزه هستند. رشد مقالات نیز در این حوزه رو به افزایش بوده، اما این روند به کندی و نامنظم صورت گرفته است. همچنین موضوعاتی که اخیراً بر روی آن در حوزه کتاب درمانی کار شده شامل تاب‌آوری و کتاب‌درمانی خلاق است. برای نشان دادن مهم‌ترین موضوعات موجود در این زمینه، می‌‌توان از دو روش میزان ارتباط موضوع با سایر موضوعات و تعیین پرکاربردترین کلمات استفاده کرد که نتایج یکسانی در هر دو روش به دست آمد و شامل کتاب‌درمانی و خودیاری بود. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که بین کتاب درمانی و خودیاری و افسردگی ارتباط قوی وجود دارد. همچنین با توجه به نتاج بدست آمده از این پژوهش می‌توان گفت که کتاب‌درمانی با حوزه روانشناسی ارتباط و نزدیکی زیادی دارد و نتایج مثبت کتاب‌درمانی در حوزه روانشناسی قابل مشاهده است. در نتیجه پژوهشگران و متخصصین حوزه روانشناسی می‌توانند از کتاب‌درمانی به عنوان یک روش درمانی و یا به صورت مکمّل استفاده ‌کنند تا شاهد پژوهش‌های بهتر و قوی‌تری در پیوند بین این دو حوزه باشیم.