فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طرح جامع شهری سندی است که به‌طورکلی برای یک دورۀ زمانی ۱۰ساله، چارچوب فضایی، اجتماعی، اقتصادی و کالبدی توسعه و عمران یک شهر را مشخص می‌کند. این طرح به‌عنوان نقشۀ راهی برای هدایت و سامان‌دهی فضایی شهر عمل می‌کند. بااین‌حال، این طرح‌ها در بسیاری از موارد با چالش‌ها و مشکلاتی روبه‌رو هستند که مانع از دستیابی به اهداف آنها می‌شود؛ لذا ضرورت دارد تا باهدف ارتقای کیفیت طرح‌های جامع شهری و افزایش کارایی آنها در هدایت و سامان‌دهی فضایی شهرها مطالعات آسیب‌شناسی انجام شود. در این پژوهش، آسیب‌شناسی طرح جامع شهر بیرجند با رویکرد داده‌بنیاد و با استفاده از روش تحقیق ترکیبی در بین 22 نفر از متخصصان انجام شده است. در مرحلۀ اول برای آسیب‌ها از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختار‌یافته با خبرگان و متخصصان حوزۀ شهرسازی و معماری، پنج مقوله علل علّی و زمینه‌ای، علل مداخله‌گر، علل هسته‌ای، علل راهبردی و علل پیامدی شناسایی شدند. در مرحلۀ دوم، با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، 11 عامل، 17 شاخص و 64 متغیر برای هر یک از این مقوله‌ها به‌دست آمد که پس از تحلیل تفسیری روندها مدل نظری ترسیم شد. در نهایت، با استفاده از روش تحلیل آماری دیمتیل، تأثیر عوامل مختلف بر آسیب‌شناسی طرح جامع ارزیابی شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل زمینه‌ای (فقدان مشارکت، دیدگاه برنامه‌ریزی، کمبود منابع مالی)، راهبردی (آسیب در تحلیل وضع موجود و آسیب در هدف‌گذاری) و مداخله‌گر (سیاسی‌کاری، دگرگونی‌های اجتماعی و اقتصادی و تغییرات ناگهانی جمعیتی) از جمله عوامل مؤثر بر آسیب‌های طرح جامع شهر بیرجند هستند که تأثیر مستقیمی دارند و عوامل هسته‌ای و پیامدی عوامل تأثیرپذیر هستند که تأثیر آنها غیرمستیقم است. از این بین، عوامل مداخله‌گر بیشترین تأثیر را بر آسیب‌های طرح جامع داشته‌اند.