سنگنگاری، زمینشیمی، جایگاه زمینساختی و سنگزایی مخروط های آتشفشانی دشت مختاران (جنوب غرب بیرجند - شرق ایران)
نویسندگان
1 استادیار گروه زمینشناسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
2 استادیار گروه زمینشناسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
doi
10.22084/nfag.2024.28316.1580چکیده
مخروطهای آتشفشانی دشت مختاران بصورت قلل متمایز و پراکنده در بخش شمالی پهنه جوشخورده سیستان و در جنوب باختری بیرجند قرار گرفتهاند. این مجموعه با طیف ترکیبی آندزیت بازالتی، آندزیت و تراکیآندزیت بروی نهشتههای فیلیشی پالئوژن به صورت مخروطهای منفرد دیده میشوند. مجموعه کانیهای اصلی این سنگها را پلاژیوکلاز همراه با پیروکسن و کمتر هورنبلند به صورت فنوکریستالهای درشت تشکیل میدهند. بافت غالب در این سنگها پورفیریتیک، میکرولیتیک پورفیری، هیالومیکرولیتیک پورفیری و گلومروپورفیریتیک و مزوستاز آنها عموماً شیشهای تا ریزبلور میباشد. بیوتیت، الیوین و اپاک نیز به عنوان فاز فرعی حضور دارند. بررسیهای ژئوشیمیایی دال بر ماهیت کالکآلکالن این سنگها میباشد که در یک محیط زمینساختی قوس آتشفشانی پس از برخورد تشکیل شدهاند. الگوی پراکندگی عناصر نادر خاکی نشان از غنیشدگی از عناصر نادر خاکی سبک و تهیشدگی از عناصر نادر خاکی سنگین داشته و ویژگی شاخص آنها آنومالی منفی Nb و انومالی مثبت Pb میباشد. در نمودار تعیین موقعیت تکتونیکی، نمونههای دشت مختاران با موقعیت کمانهای آتشفشانی پس از برخورد مربوط به زون فرورانش حاشیه فعال قارهای تطابق دارد.
