بررسی تحولات ماگمایی سنگ های آتشفشانی جنوب شهراب (شمال باختری نائین) با تأکید بر نقش آلایش پوسته ای
نویسندگان
1 دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران، دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 استادیار گروه پژوهشی ژئوشیمی، جهاد دانشگاهی صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران
3 دانشجوی دکترا، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
4 دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
5 دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22084/nfag.2024.28939.1604چکیده
گسترۀ مورد بررسی در استان اصفهان و در شمال باختری شهر نائین (باختر ایران مرکزی) جای دارد. سنگهای آذرین اصلی رخنمونیافته در این محدوده شامل واحدهای آتشفشانی ترشیری (آندزیت بازالت، آندزیت و ریولیت) همراه با نهشتههای آذرآواری متشکل از توف و ایگنمبریت است. این سنگها دارای سرشت کالکآلکالن هستند و با غنیشدگی عنصرهای لیتوفیل بزرگ یون (LILE) و خاکی کمیاب سبک (LREE) و تهیشدگی از عنصرهای با میدان پایداری بالا (HFSE) مشخص میشوند که بیانگر ماگماتیسم کمانهای آتشفشانی مرتبط با فرورانش است. بررسیهای سنگشناختی و زمینشیمیایی نشان میدهد که فرایندهای جدایش بلورین (جدایش بلورین کانی پلاژیوکلاز و تا حدود بسیار کمی کانی کلینوپیروکسن)، اختلاط ماگمایی، هضم و آلایش نقش مهمی در تحول و تکامل ماگمای این ناحیه دارد. تهیشدگی در عنصرهای Nb, Ti, Ta و Zr و نسبتهای پائین Ce/Pb, Nb/U و نسبت بالای Ba/Nb و La/Nb نشان از آلایش پوستهای این سنگها دارد. برپایۀ یافتههای بدست آمده از بررسیهای زمینشیمیایی، میتوان نتیجه گرفت که ماگمای اولیه سنگهای آتشفشانی جنوب شهراب احتمالاً از ذوببخشی گوشته سنگکرهای متأثر از شارههای مشتق شده از پوسته اقیانوسی فرورانده شده، منشأ گرفته است و به دلیل آمیختگی با ماگمای بازالتی در هنگام بالا آمدن به سطوح بالاتر و استقرار در آشیانۀ ماگمایی پیش از فوران، در طی فرایندهای جدایش بلورین، هضم و آلایش انواع متفاوتی از سنگهای منطقه را به وجود آورده است.