بررسی تحولات ماگمایی سنگ های آتشفشانی جنوب شهراب (شمال باختری نائین) با تأکید بر نقش آلایش پوسته ای

نویسندگان

1 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران، دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 استادیار گروه پژوهشی ژئوشیمی، جهاد دانشگاهی صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

4 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

5 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22084/nfag.2024.28939.1604
چکیده

گسترۀ مورد بررسی در استان اصفهان و در شمال ­باختری شهر نائین (باختر ایران مرکزی) جای دارد. سنگ­های آذرین اصلی رخنمون­یافته در این محدوده شامل واحدهای آتشفشانی ترشیری (آندزیت بازالت، آندزیت و ریولیت) همراه با نهشته­های آذرآواری متشکل از توف و ایگنمبریت است. این سنگ­ها دارای سرشت کالک­آلکالن هستند و با غنی­شدگی عنصرهای لیتوفیل بزرگ یون (LILE) و خاکی کمیاب سبک (LREE) و تهی­شدگی از عنصرهای با میدان پایداری بالا (HFSE) مشخص می­شوند که بیانگر ماگماتیسم کمان­های آتشفشانی مرتبط با فرورانش است. بررسی­های سنگ­شناختی و زمین­شیمیایی نشان می­دهد که فرایندهای جدایش بلورین (جدایش بلورین کانی پلاژیوکلاز و تا حدود بسیار کمی کانی کلینوپیروکسن)، اختلاط ماگمایی، هضم و آلایش نقش مهمی در تحول و تکامل ماگمای این ناحیه دارد. تهی­شدگی در عنصرهای Nb, Ti, Ta و Zr و نسبت­های پائین Ce/Pb, Nb/U و نسبت بالای Ba/Nb و La/Nb نشان از آلایش پوسته­ای این سنگ­ها دارد. برپایۀ یافته­های بدست آمده از بررسی­های زمین­شیمیایی، می­توان نتیجه گرفت که ماگمای اولیه سنگ­های آتشفشانی جنوب شهراب احتمالاً از ذوب­بخشی گوشته سنگ­کره­ای متأثر از شاره­های مشتق شده از پوسته اقیانوسی فرورانده شده، منشأ گرفته است و به دلیل آمیختگی با ماگمای بازالتی در هنگام بالا آمدن به سطوح بالاتر و استقرار در آشیانۀ ماگمایی پیش از فوران، در طی فرایندهای جدایش بلورین، هضم و آلایش انواع متفاوتی از سنگ­های منطقه را به وجود آورده است.