واکاوی پیامدها و اثرات، چالش‌ها و فرصت‌های فراروی مشاغل غیرکشاورزی در نواحی روستایی با رویکرد تئوری بنیانی مطالعۀ موردی: شهرستان کمیجان دهستان وفس

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیا،دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیا،دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

3 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیا،دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

doi
10.22067/jgrd.2024.80413.1229
چکیده

در نیم قرن گذشته، تغییرات عمده‌ای در طرز تفکر توسعۀ روستایی رخ داده و توجه به اصل معیشت پایدار روستایی به‌طور بالقوه در کشورهای درحال‌توسعه به جهت تلاش برای کاهش فقر در روستاها، مطرح شده است. این درحالی است که در گذشته تمرکز اصلی جهت توسعۀ روستایی و تأمین معیشت روستاییان تمرکز بر افزایش بهره‌وری فعالیت‌های کشاورزی بود. در حال حاضر بسیاری از برنامه‌ریزان حرکت اقتصاد روستایی به سمت فعالیت‌های متنوع خارج از مزرعه را موتور محرکۀ رشد روستایی می‌دانند. تحقیق حاضر با هدف تبیین چالش‌ها و موانع فراروی اشتغالات خارج از مزرعه در نواحی روستایی با رویکرد تئوری بنیانی انجام گرفت. نوع تحقیق کاربردی و از نظر  ماهیت توصیفی – تحلیلی است. گردآوری داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای و میدانی با استفاده از ابزار مصاحبه و مشاهده و تجزیه و تحلیل آن‌ها به روش کیفی با استفاده از نرم افزا  Maxqdaانجام شده است. جامعۀ آماری تحقیق شامل 20 نفر از شاغلین در اشتغالات خارج از مزرعه (صنعت، خدمات و گردشگری) ساکن در 4 روستای سمقاور، وفس، آمره و فتح‌آباد می‌باشد، افراد پاسخ‌دهنده به‌صورت انتخاب شده یا توصیه شده با مشخصات مشابه بودند. مدت زمان مصاحبه از هر فرد به‌طور میانگین 15 دقیقه بوده و جریان مصاحبه دارای انعطاف و در خور اهمیت بحث دارای مدت زمان بیشتر یا کمتر بوده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در بخش موانع، افزایش قیمت و دشواری تهیۀ مواد اولیه و قطعات با 25.8 درصد بیشترین مقدار، در بخش مزیت‌های موجود احساس نیاز همیشگی به محصولات تولیدی در بازار با 27.1 درصد، در بخش تهدیدهای موجود وجود محصولات شرکتی با قیمت کمتر در بازار با 16.7 درصد و در بخش فرصت‌های موجود کاهش قیمت ارز، مواد اولیه و قطعات با 14.7 درصد بیشترین مقادیر را داشتند. در آخر نیز مدل پارادایمی فعالیت در مشاغل کشاورزی روستاییان تشریح و علل و شرایط، مفاهیم و پیامدهای آن بررسی شد.