تحلیل نقش عوامل پیشرو و موانعِ شکلگیری سازمان منطقهای خلیجفارس
نویسندگان
1 دانشیار جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
2 استادیار برنامهریزی شهری، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
3 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
4 دانشیار، گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
doi
10.22034/igq.2024.446485.1844چکیده
منطقۀ ژئوپلیتیک خلیجفارس با وجود زمینههای مشترک متعدد، تاکنون در فرایند منطقهگرایی موفق عمل نکرده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی، به دنبال بررسی و ارزیابی مهمترین عوامل پیشرو و موانع شکلگیری سازمان منطقهای خلیجفارس است. در بخش مطالعه کتابخانهای، مهمترین عوامل و زمینههای همگرایی و واگرایی گردآوری و سپس با استفاده از روش «کدگذاری و مقولهبندی» غربال شد و در نهایت در قالب عوامل پیشران و بازدارنده و در پنج بُعد اقتصادی، سیاسی، دفاعی- امنیتی، سرزمینی و فرهنگی- اجتماعی طبقهبندی شد. در مرحلۀ بعد پرسشنامهای تنظیم و با ترجمه به زبان عربی و انگلیسی در اختیار صاحبنظران همه کشورهای منطقه قرار گرفت. جهت ارزیابی وزن و اهمیت عوامل پیشران و بازدارنده در تشکیل سازمان منطقهای خلیجفارس، از روش معادلات ساختاری PLS استفاده شد. یافتههای پژوهش نشان میدهد، در عوامل پیشران، بُعد دفاعی- امنیتی و فرهنگی- اجتماعی بیشترین تأثیر و بُعد سیاسی کمترین تأثیر و در بین عوامل بازدارنده، بُعد سرزمینی و بُعد فرهنگی- اجتماعی بیشترین چالش و بُعد اقتصادی کمترین چالش را داشتهاند. همچنین در مجموع ابعاد پنجگانه و در متغیرهای پیشرو، متغیرهای «همکاریهای دفاعی- امنیتی بین کشورهای منطقه»، «اسلام به عنوان دین مشترک»، «پیوستگی سرزمینی کشورهای منطقه»، «تأسیس نهادهای اقتصادی منطقهای» و «وجود اهداف و منافع مشترک سیاسی» بیشترین تأثیر را داشتهاند. در بین موانع شکلگیری سازمان منطقهای خلیجفارس نیز، مهمترین موانع شامل «اختلاف مرزی و سرزمینی»، «فعالیت نهادها و سازمانهای دینی»، «وجود دکترینهای دفاعی-امنیتی متعارض»، «نوع نگرش و مناسبات با رژیم صهیونیستی» و در نهایت«فقدان همتکمیلی اقتصادی» میباشد.
