چین و خاورمیانه نوین: امکان و امتناع نظم نوین منطقه‌ای

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد مطالعات منطقه‌ای، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

2 دانشیار روابط بین‌الملل دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22034/igq.2024.470070.1924
چکیده

اخیراً رفتارهای چین در منطقه خاورمیانه مسئله چگونگی براندازی نظم غربی-آمریکایی و زایش احتمالی یک نظم منطقه‌ای- چینی را در صدر گفت‌وگوها قرار داده است. این نوشتار با اتکا بر روش تحلیلی-اکتشافی و کاربست مدل مفهومی نظم‌های منطقه‌ای در پرتو نگرش‌های محیطی به این پرسش اساسی پاسخ می دهد که چه امکان‌ها و موانعی برای چین در شکل‌دادن به نظم منطقه‌ای نوین در خاورمیانه وجود دارد؟ ما استدلال می‌کنیم که محورهای امکان پکن جهت شکل‌دهی به نظم نوین منطقه‌ای در خاورمیانه به ترتیب و غالباً در سطوح ژئواکونومیک و ژئوکالچر قرار دارند و اهم محورهای امتناع نیز در سطح ژئوپلیتیک قابل تبیین‌اند. همچنین نشان می‌دهیم که نقطه قوت حضور چین در خاورمیانه در سطح ژئواکونومیک و ژئوکالچر متأثر از وجود ظرفیت‌های اقتصادی و فرهنگی نظیر ادغام اقتصاد خاورمیانه در اقتصاد چین و توسعه نفوذ فرهنگی در پرتو خود برندسازی است و پاشنه آشیل آن نیز در سطح ژئوپلیتیک متأثر عوامل داخلی و منطقه‌ای نظیر افراط در اصرار بر اصل عدم‌مداخله در امور داخلی کشورها و سندرم سواری مجانی در حاشیه معماری امنیتی غربی قرار گرفته است.