سنجش توانایی بالقوه جذب عبور بار از کریدورهای حمل‌ونقل بین‌المللی با تمرکز ویژه بر ایران

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده‌ی مهندسی حمل‌ونقل، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران

2 کارشناسی ارشد مهندسی عمران گرایش برنامه‌ریزی حمل‌ونقل، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران.

3 دانشیار دانشکده‌ی مهندسی حمل‌ونقل، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
10.22034/igq.2024.472263.1930
چکیده

ایران از جمله کشورهایی به شمار می‌رود که به دلیل قرارگیری در موقعیت جغرافیایی مناسب و تقاطع مسیرهای بین‌المللی همچنین دسترسی به آب‌های آزاد از مزیت عبور بار و ترانزیت برخوردار بوده است. ایران با منابع سرشار از انرژی، در منطقه خاورمیانه دارای جایگاه ژئوپلیتیکی، ژئواکونومی و ژئواستراتژی خاص است. در قلمروهای جدید ژئواکونومیک، ایران در مرکز بیضی استراتژی انرژی قرار گرفته که در میان سه حوزه مهم مصرف‌کننده انرژی یعنی اروپا، چین و هند واقع شده است اتخاذ سیاست‌های درست جهت استفاده از این موقعیت ژئواستراتژیک، موجب تنوع و افزایش منابع درآمدی و کاهش وابستگی اقتصادی به فروش نفت، افزایش امنیت، ارتقاء روابط سیاسی و اجتماعی می‌گردد. به همین علت، مطالعه‌ی کریدورهای حمل‌ونقل به‌عنوان یکی از موضوعات مهم برای استفاده از این موقعیت، ضروری است. این پژوهش، با توسعه‌ی مدل جذابیت کریدورهای حمل‌ونقل که شامل فاکتورهای هزینه، زمان، قابلیت اطمینان، امنیت، انتشار دی‌اکسیدکربن، شاخص عملکرد لجستیک و شاخص جهانی‌شدن است، جذابیت کریدورهای حمل‌ونقل عبوری از ایران را نسبت به کریدورهای حمل‌ونقل رقیب، برای ده گروه کالا و یکصد و دوازده مبدأ - مقصد، محاسبه نموده و در نهایت، با تدوین سناریوها، تأثیر  بهبود در معیارهای مدل سنجش جذابیت کریدورهای حمل‌ونقل را ارزیابی می‌نماید. نتایج نشانمی‌دهد که ضعف مسیرهای عبوری از ایران، نسبت به سایر مسیرها در هزینه و زمان عبور از مرز است. همچنین، بهبود شاخص عملکرد لجستیک و افزایش سهم گونه‌ی ریلی در کریدورهای حمل‌ونقل ، بیشترین تأثیر را بر افزایش جذابیت مسیرها دارد.