گفتمان فرهنگي عربي دربارة ايران؛ با تکيه بر آثار سه نمايشنامه‌نويس عرب

نویسندگان

1 استاديار گروه زبان و ادبيات عربي دانشگاه خوارزمي

doi
چکیده

هنر، علاوه بر تجسم زيبايي و بيان جلوه‌هاي مطبوع انساني، همواره عنصري قدرتمند براي ايجاد رابطه بين فرهنگ‌ها و زبان‌ها بوده‌است. از ميان انواع هنر، نمايشنامه، در شکل امروزي‌اش، نوع جديدتري محسوب مي‌شود که به نظر مي‌رسد با توجه به ساختار و هويت خود، در ارائة گفتمان ويژة يک نويسنده يا يک ملت نسبت به ملت ديگر ظرفيت بالاتري دارد؛ به‌ويژه که به طور مستقيم در برابر مخاطبان به اجرا گذاشته مي‌شود. نوشتة حاضر چند نمونه از نمايشنامه‌هاي عربي را که از دور يا نزديک به موضوع ايران و ايرانيان پرداخته‌اند، بررسي نموده‌است. هدف از اين بررسي، دستيابي به شيوه‌هاي نگرش عربي و «خطاب» يا گفتمان عربي دربارة ايران است. اين امر در قالب مطالعات و نقد فرهنگي قرار مي‌گيرد و نتايج چنين بحثي در پايه‌ريزي براي برنامه‌هاي آتي در ايجاد و تقويت رابطة ميان دو ملت مؤثر خواهد بود. مطالعه و بررسي نمايشنامه‌هاي انتخاب‌شده اين واقعيت را نشان مي‌دهد که به‌رغم وجود رابطه‌هاي تاريخي مثبت ميان دو ملت، در نمايشنامه‌هاي معاصر با نوعي جدال گفتماني عربي نسبت به ايران مواجه هستيم. با وجود اين، نقش نمايشنامه در بهبود گفتمان هر يک از ملت‌هاي عرب و فارس اهميت بالايي دارد و به نظر مي‌رسد دو طرف نيازمند بازنگري در نگرش‌هاي کليشه‌اي تاريخي دربارة يکديگر هستند و مي‌توان از هنر به‌ويژه تئاتر به عنوان بستري براي اصلاح ديدگاه‌هاي منفي و دستيابي به گفت‌وگوهاي مثبت ميان دو طرف بهره برد.