مدل‌سازی مکانی و مکان‌یابی بیمارستان با تلفیق روش‌های نوین تصمیم‌گیری چندمعیاره مدل بهترین-بدترین و واسپاس (مطالعۀ موردی: منطقه 2 تهران)

نویسندگان

1 دانشیار گروه مهندسی سیستم های اطلاعات مکانی، دانشکده مهندسی نقشه برداری و اطلاعات مکانی، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه مهندسی نقشه برداری، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

3 کارشناسی ارشد گروه مهندسی سیستم های اطلاعات مکانی، دانشکده مهندسی نقشه برداری و اطلاعات مکانی،دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22067/jgrd.2023.80364.1227
چکیده

ایجاد تعادل میان تقاضا و ارائه خدمات بهداشتی و درمانی نیازمند بهره­برداری از بیمارستان‌های جدید است، اما مسئله مهم این است که کدام مکان برای احداث بیمارستان بهینه است. تحقیق حاضر به‌منظور تعیین مکان بهینه احداث بیمارستان در منطقه 2 کلان‌شهر تهران از روش ترکیبی استفاده کرده است. روش ترکیبی استفاده‌شده مبتنی بر سیستم اطلاعات مکانی، مدل وزن‌دهی بهترین-بدترین و روش­های تصمیم ­گیری چندمعیاره واسپاس و تاپسیس است. مقایسات زوجی کمتر در فرایند وزن‌دهی روش پیشنهادی موجب افزایش دقت و قابلیت اطمینان نتایج تصمیم­گیری شده است. انجام توأم مدل‌سازی مکانی و رتبه­بندی نیز موجب کاهش فضای جست‌وجوی مکان­های مناسب احداث بیمارستان شده است. این ابتکار علاوه‌بر افزایش دقت، موجب افزایش سرعت و سهولت تصمیم­گیری می­شود؛ بر این اساس، پس از تعیین معیارهای مناسب در تصمیم­گیری، فرایند وزن‌دهی با مدل جدید بهترین-بدترین انجام شد و لایه­ مکانی هر معیار با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی تهیه شد. براساس نتایج روش وزن‌دهی، معیارهای فاصله از بیمارستان­های موجود و فاصله از مراکز بهداشتی و درمانی، به‌ترتیب بیشترین و کمترین وزن را به خود اختصاص دادند. در گام بعد، نقشه تناسب اراضی با تلفیق لایه­های مکانی تهیه شد. تقریباً 88 درصد نتایج مدل‌سازی مکانی با واقعیت­های منطقه مطابقت داشت و نیمه غربی به‌ویژه قسمت جنوب غربی برای احداث بیمارستان جدید، از تناسب بیشتری در مقایسه با سایر قسمت­ها برخوردار بود. درنهایت سایت­های شماره 2، 5 و 8 از میان 11 سایت کاندید، به‌عنوان بهینه ­ترین مکان برای احداث بیمارستان جدید در منطقه 2 کلان‌شهر تهران تعیین شد. پیشنهاد می­شود که متناسب با جمعت ساکن در قسمت­های فاقد دسترسی مطلوب به امکانات بیمارستانی در منطقه 2، یک یا چند بیمارستان در سایت­های بهینه تعیین‌شده احداث شود تا علاوه بر بهبود دسترسی شهروندان به خدمات بهداشتی و درمانی، هزینه­ های دسترسی ساکنان منطقه به خدمات بهداشتی و درمانی کاهش یابد.