بررسی نحوه پیدایش کانسار منگنز صوفیوند (هرسین) با توجه به زمین‌شناسی، زمین‌شیمی و مطالعه میکروسکوپ الکترونی روبشی کانی‌ها

نویسندگان

1 استاد گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

2 دکترا زمین‌شناسی، انستیتوی زمین‌شناسی، آکادمی علوم روسیه، مسکو

3 دانشجوی کارشناسی‌ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

doi
10.22084/nfag.2024.29068.1608
چکیده

کانسار منگنز صوفیوند در 15 کیلومتری جنوب‌باختر هرسین و در فاصله 3 کیلومتری روستای صوفیوند و در زون زاگرس رورانده و افیولیت کرمانشاه قرار دارد. این کانسار به‌صورت لایه‌ای - رگه‌ای (همزاد- غیرهمزاد) همراه با چرت‌های رادیولاریتی در زیر‌پهنه رادیولاریتی  تریاس - ژوراسیک کرمانشاه  نهشته شده است. سنگ میزبان اصلی کانسنگ، آهک و رادیولاریت است. براساس مطالعات میکروسکوپی صورت گرفته  و نتایج پراش پرتو ایکس (XRD) و آنالیز میکروسکوپ الکترونی (SEM) مهم‌ترین کانی‌های منگنزدار در کانسار منگنز صوفیوند شامل پیرولوسیت، براونیت، هولاندیت، رومانکیت و منگانوسیت می‌باشند. کوارتز مهم‌ترین کانی باطله این کانسار است.  براساس شیمی عناصر اصلی مقادیر Al2O3، در نمونه‌های کانه‌دار رگه- رگچه‌ای از 22/0 تا  21/2 درصد وزنی (میانگین 21/1) و در نمونه‌های لایه‌ای از 14/1 تا 45/2 درصد وزنی (میانگین، 79/1)، و برای MnO در نمونه‌های رگه‌ای از  75/ 38  تا  73/ 71 درصد وزنی  (میانگین، 24/55)  و  برای  نمونه‌های لایه‌ای از  85/4 تا  54/10 درصد وزنی (میانگین، 69/7 ) متغییر است.  نمودار‌های عناصر فرعی، همگی بر محتوای پایین کانسنگ از عناصری همچون Ni, Cu, Co دلالت دارند که نمایانگر قرارگیری کانسار در محدوه کانسار‌های با منشأ گرمابی است. نسبت‌های Co/Ni, Co/Zn, LREE/HREE، La/Ce، غنی‌شدگی عناصرLREE  نسبت به عناصرHREE  و آنومالی منفی Ce  نیز بیانگر نقش سیال گرمابی کانه‌دار در این کانسار است. مقادیر مثبتEu  در کانسنگ، به‌عنوان شواهدی از ته‌نشست منگنز از سیالات گرمابی- زیردریایی (بروندمی) در یک محیط دریایی هستند. نسبت‌های Mn/Fe نمونه‌های رگه- رگچه‌ای از 80/57  تا  87/129 (میانگین، 94) و برای نمونه‌های لایه‌ای از 33/3  تا  91/ 6 (میانگین، 5)  تغییر می‌کند. این موضوع بیانگر تفریق و جدایش نسبتاً شدید آهن و منگنز در فعالیت‌های گرمابی طی حمل و نقل، بوده است. الگوی پراکندگی عناصر برای این کانسار، همخوانی زیادی با الگوی توزیع این عناصر در کانسار‌های گرمابی دارد.