مطالعه شیمی کانی ها و فابریک‌های ماگمایی- تکتونیکی دایک‌های پگماتوئیدی، جنوب خاور همدان

نویسندگان

1 استادیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

2 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

doi
10.22084/nfag.2025.30494.1656
چکیده

در جنوب خاور همدان دایک‌های پگماتوئیدی فراوانی به درون شیست‌ها نفوذ کرده‌اند. این دایک‌ها دارای ترکیب کانی‌شناسی شامل آلبیت، فلدسپار آلکالن، تورمالین، کوارتز و مسکویت است. مطالعه بر روی نحوه نفوذ دایک‌ها به درون شیست‌ها، تشخیص انواع مختلف دایک‌ها بر اساس خصوصیات میکروسکوپی و بررسی تعامل آن­ها با سنگ ‌میزبان، از اهداف کلیدی این تحقیق بوده و نتایج آن می‌تواند به درک عمیق‌تری از عوامل مؤثر در شکل‌گیری دایک‌های پگماتوئیدی و تأثیرات آن­ها بر روی زمین‌شناسی منطقه منجر شود. براساس آنالیز نقطه‌ای تورمالین‌ها از نوع شورلیت، فلدسپارها از نوع ارتوکلاز، پلاژیوکلاز‌ها از نوع آلبیت و مسکویت‌ها عضو انتهایی مسکویت- سلادونیت هستند. با توجه به مقدار Fe# در برابر اکسید منیزیم، نمونه‌ها در قلمرو A و فاصله رگه­های پگماتوییدی از منبع تغذیه­ کننده سیال آن­ها حدود 1 کیلومتر می­باشد. دایک­ها شیب­ کم تا قائم و ضخامت­ متغیر دارند و امتداد غالب آن­هاNW-SE  است. فابریک‌هایی ماگمایی مانند جهت­یابی کانی‌ها و انکلاو‌ها، بافت نواری در داخل دایک و فابریک‌هایی مانند خطواره‌های حرارتی در سطح خارجی دایک در تعامل با سنگ میزبان در آن­ها شکل گرفته است. با توجه به مشاهدات صحرایی و مطالعات میکروسکوپی دایک‌های منطقه از نظر دگرشکلی در سه نوع مختلف دایک‌های اتساعی (کششی)، دایک‌های فعال و دایک‌های میلونیتی طبقه­بندی می‌شوند. دایک‌های اتساعی در شکستگی‌های موجود در سنگ میزبان (درزه، گسل، برگوارگی شیست) شکل گرفته‌اند و بافت شانه‌ای در این نوع از دایک‌ها شکل گرفته است. حضور این بافت نرخ بازشدگی کم تا متوسط شکستگی‌ها را نشان می‌دهد. دایک­های نوع دوم فعال هستند و فشار ماگما باعث ایجاد بافت نواری در دایک‌ها به موازات دیواره شده است. نوع سوم دایک­های میلونیتی هستند و شواهد دگرشکلی حالت جامد دارند. این دایک­ها بعد از سرد شدن مجددا تحت تاثیر پهنه‌های برشی تغییر شکل یافته‌اند و شواهد ریز ساختاری دمای بالای دگرشکلی آن­ها را نشان می‌دهند.