فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به بررسی تأثیر فعالیت‌های تکتونیکی بر ناهنجاری‌های شبکه‌زهکشی حوضه‌آبریز شهرچای در شمال‌غرب ایران (ارومیه) می‌پردازد. منطقه مورد مطالعه به دلیل فعالیت‌های تکتونیکی و تغییرات زمین‌شناسی، الگوهای زهکشی خاصی را نشان می‌دهد. هدف این مطالعه، شناسایی و تحلیل ارتباط بین فعالیت‌های تکتونیکی و تغییرات شبکه‌زهکشی با استفاده از ابزارهای تحلیل مورفومتری است. برای این منظور، از ابزارهایی مانند مدل رقومی ارتفاعی (DEM) با دقت 10 متر، نقشه‌های زمین‌شناسی و توپوگرافی و شاخص‌های ژئومورفیک مختلف استفاده شده است. روش تحلیلی شامل محاسبه شاخص‌هایی مانند ناهنجاری سلسله‌مراتبی (Δa) و تراکم ناهنجاری سلسله‌مراتبی (ga) است که به منظور ارزیابی فعالیت‌های تکتونیکی و بررسی ارتباط آن­ها با تغییرات شبکه‌زهکشی محاسبه و تحلیل قرار گرفت. همچنین، شاخص‌های نسبت انشعابات (Rb)، نسبت انشعابات مستقیم (Rbd)، درصد عدم‌تقارن حوضه (PAF)، نسبت شکل حوضه (BS) و میانگین طول آبراهه درجه ۱ (LN1) برای شناسایی ویژگی‌های ساختاری و روندهای زمین‌ساختی به کار گرفته شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که مقادیر شاخص‌های ناهنجاری سلسله‌مراتبی (34/1) و تراکم ناهنجاری سلسله‌مراتبی (33/1) حاکی از وجود ناهنجاری‌های ساختاری و فعالیت تکتونیکی چشمگیر در منطقه است. تحلیل شاخص نسبت انشعابات (41/1 =R) نشان‌دهنده فعالیت تکتونیکی بالا و عدم تکامل شبکه‌زهکشی در برخی نواحی است. همچنین، مقدار شاخص عدم‌تقارن حوضه (39/54 = PAF) تمایل آبراهه‌ها به سمت کناره چپ و احتمال فعالیت‌های تکتونیکی در این بخش را تأیید می‌کند. نسبت شکل حوضه (62/5 = BS) و میانگین طول آبراهه درجه ۱(517/0 = LN1 کیلومتر) نیز نشان‌دهند شبکه‌زهکشی تکامل‌نیافته و تحت تأثیر تکتونیک فعال است. نتیجه‌ این پژوهش نشان می‌دهد که فعالیت‌های زمین‌ساختی تأثیر قابل‌توجهی بر الگوهای زهکشی منطقه دارند. این یافته‌ها می‌تواند در ارزیابی مخاطرات زمین‌شناسی نظیر فرآیندهای دامنه‌ای همچنین در برنامه‌ریزی‌های توسعه و مدیریت بحران در این حوضه مؤثر باشد.