مکان‌یابی بازارهای محلی روستایی (مطالعۀ موردی: مراکز دهستان استان خراسان رضوی)

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22067/jgrd.2023.73638.1113
چکیده

ﺑﺎزارﻫﺎی محلی روﺳﺘﺎیی از ﻣﺼﺎدیقی اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺤﻮل ﺑﻨﻴﺎدی در ﻛﺎرﻛﺮد، ﺗﻮﻟﻴﺪ، اﺷﺘﻐﺎل، ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻗﺘﺼﺎدی و ﻛﺎﻟﺒـﺪی روﺳـﺘﺎﻫﺎ اﻳﺠﺎد میﻛﻨﻨﺪ. مزیت بازارها، عرضه مستقیم محصولات تولیدی توسط تولیدکنندگان و کاهش هزینه فروش و بازاریابی کشاورزان به‌‌دلیل فروش مستقیم محصول است. پژوهش حاضر قصد دارد بازارهای محلی روستایی را که از عمده‌ترین روش‌های متحول‌کننده توسعه روستایی محسوب می‌شوند، مکان‌یابی کند. تحقیق از حیث هدف، کاربردی و از نظر نحوه ی گردآوری اطلاعات، توصیفی-پیمایشی بود. جامعه آماری متشکل از 135 روستا با مرکزیت دهستان در استان خراسان رضوی بود. ابزار گردآوری داده‌ها و سنجش متغیرها، پرسشنامه بود. پرسشنامه با بهره‌گیری از آزمون کرونباخ  با رقم 853/0 از پایایی مطلوبی برخوردار بود. داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS در قالب روش‌های آزمون فریدمن، درخت تصمیم‌گیری و k-means cluster تجزیه و تحلیل شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، در بین 68 شاخص، میانگین رتبه‌ای شاخص‌های مرتبط با جاذبه‌های گردشگری، فعالیت‌های مرتبط با بازار و زراعت و باغداری به‌ترتیب رتبه‌های اول تا سوم را به دست آوردند. براساس تحلیل درخت تصمیم‌گیری، 31 روستا برای استقرار بازارهای محلی دائمی در رده مناسب طبقه‌بندی شد. تحلیل خوشه‌بندی براساس ضریب تأثیر، به‌ترتیب 2، 25 و 5 روستا را در اولویت اول تا سوم برای اجرای بازار محلی قرار داد. براساس نتایج، 20 روستا برای ایجاد بازار محلی جاده‌ای و 89 روستا برای استقرار بازارهای محلی دوره‌ای، مناسب تشخیص داده شدند. همچنین در هرکدام از روستاهای منتخب که از خدمات ICT بهره‌مندند و روستاییان از سواد الکترونیکی مناسب‌تری برخوردار هستند، می‌توان از بازارهای مجازی که فاقد مرز و محدودیت هستند، بهره برد.