فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مدیریت تقاضا به عنوان اصولی‌ترین راه­کار برای کنترل مصارف آب و مدیریت منابع آب جهت تعادل‌بخشی آن بسیار حائز اهمیت است. در این تحقیق  تأثیر بخش تقاضای بازار آب بر الگوی کشت بهینه، درآمد کشاورزان و استفاده پایدار از منابع آب مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور داده‌های میدانی از 130 بهره‌بردار محدوده مطالعاتی مشهد-چناران از طریق پرسشنامه و مصاحبه حضوری در سال زراعی 93-1392 جمع‌آوری و در این مطالعه به­کار گرفته شد. بهره‌برداران به دو گروه یعنی گروه کم مصرف (m3/ha10000<) و گروه پرمصرف (m3/ha≤10000) تقسیم شدند و سپس مدل برنامه‌ریزی ریاضی با در نظر گرفتن چهار سناریوی کم آبیاری (10، 20،30 و 40 درصد) به منظور کاهش آب مورد تقاضا برای هریک از این دو گروه استفاده شد. در ادامه تحلیل حساسیت قیمت استحصالی آب و تأثیر آن بر تقاضا نیز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج مدل نشان داد سطح درآمد کشاورزان نسبت به وضعیت فعلی در الگوی بهینه با کاربرد استراتژی‌های کم آبیاری در گروه کم مصرف و پرمصرف به ترتیب 2/15 و 2/6 درصد افزایش می‌یابد. در حالی که این استراتژی‌ها موجب 99 و 6/33 میلیون مترمکعب آب مازاد در این دو گروه می‌شود. نتایج تحلیل حساسیت قیمت آب نشان داد افزایش قیمت آب در گروه کم مصرف تغییر چندانی در میزان آب مصرفی ایجاد نمی‌کند ولی در گروه پرمصرف این رفتار متفاوت بوده و منجر به کاهش آب مصرفی می‌شود لذا به‌کارگیری سیاست‌های غیر قیمتی هم­چون آموزش، ترویج و طراحی الگوی کشت در گروه اول و افزایش قیمت آب تا حدی که موجبات مبادله آب و کسب درآمد بیش­تر و استفاده پایدار از منابع ‌آب را در گروه دوم فراهم آورد، قابل توصیه است. هم­چنین پرداخت یارانه به منظور سوق کشاورزان به عدم برداشت آب مازاد نیز می‌تواند یکی از راهکارهای پیشنهادی باشد.