مطالعات زمین‌شناسی، دورسنجی، کانی‌شناسی، دگرسانی و ژئوشیمی ‌منطقه اکتشافی نخیلاب (جنوب‌شرق ایران)

نویسندگان

1 استاد گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 استاد گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22084/nfag.2023.27986.1565
چکیده

منطقه نخیلاب (نخیله) در جنوب‌شرق ایران و در فاصله 145 کیلومتری شمال‌غرب زاهدان قرار دارد که از نظر سنگ‌شناسی واحدهای رسوبی زون فلیش‌شرق‌ایران و سنگ­های آذرین نفوذی و خروجی را شامل می‌شود. همه واحدهای سنگ‌شناسی موجود در این محدوده تحت تأثیر حرکات برشی دو گسل نصرت‌آباد و کهورک قرار گرفته که سبب ایجاد ساختارهای کششی در محدوده شده و احتمالاً موجبات تسهیل جایگیری توده‌های نفوذی شده‌اند. مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی کانی‌شناسی نشان داد که فراوان‌ترین واحد سنگ‌شناسی محدوده از نوع  هورنبلند‌‌‌‌‌دیوریت‌پورفیری می‌باشد. فراوان‌ترین کانی‌های اصلی آن، پلاژیوکلاز نیمه شکل­دار (60-75 درصد)، هورنبلند (10-5 درصد)، بیوتیت (5-3 درصد)، کوارتز و کلینوپیروکسن (حدود 5 درصد) هستند. کانه‌های مهم کالکوپیریت، بورنیت، کالکوسیت، کوولیت و پیریت در مطالعات مقاطع صیقلی دیده می‌شوند که در توالی پاراژنز، کانی‌های پیریت، کالکوپیریت و اسفالریت در مراحل اولیه (هیپوژن) و کانی‌های بورنیت، کالکوسیت و کوولیت کانی‌های ثانویه و متعلق به مرحله سوپرژن هستند. مطالعات دورسنجی بیانگر وجود دگرسانی­های آرژلیک، پروپلتیک، فیلیک و اکسیدهای آهن می‌باشد. بررسی‌های سنگ‌نگاری و ژئوشیمیایی نشان داد که سنگ‌های آذرین در محدوده گابرو تا گرانودیوریت و ترکیب شیمیایی سنگ‌های آذرین در محدوده سنگ‌های بازیک، متوسط تا اسیدی است که عمدتاً به ترتیب فراوانی از نوع دیوریت، آندزیت، گرانودیوریت و گابرو هستند. مقدار غنی‌سازی LREE نسبت به HREE آشکارتر است، همچنین نتایج تفسیر نمودارهای تعیین محیط تکتونیکی نیز نشان می‌دهد که تمامی ‌نمونه‌های محدوده مورد مطالعه در محیط قوس حاشیه قاره‌ا‌ی پس از تصادم قرار دارند.