تورم خاطرات گذشته (آسيبشناسي شيفتگي نويسندگان مسلمان به ميراث علمي و ادبيِ اسلامي پس از يورش مغول)
نویسندگان
1 استاديار گروه زبان و ادبيات عربي دانشگاه کاشان
doi
چکیده
روان بحرانزدة انسان مسلمان پس از يورش مغول يا به گونهاي ماليخوليايي از واقعيت ميگريزد و در جهان تخيل و ماورا پرسه ميزند و يا شيفتة گذشتة ـ به گمان او ـ کامل و زرين خود ميشود و از هر چه بوي نوآوري، تازگي و يا حتي غيراسلامي داشته باشد، بيزار ميگردد. پيامد چنين امري در حوزة شعر، توجه به تأويلهاي غيرمنطقي و استعارههاي دور و غريب و نظم بر شيوة گذشتگان است و در حوزة نگارش علمي، بسندهکردن به بازخواني و بازنويسي نوشتههاي گذشته و عدم نوآوري و طرحي نو درانداختن. در جستار پيشِ رو، پس از نگاهي گذرا به علت اين امر، به چرايي گسترش پديدة شرح و حاشيه يا گزيدهنويسي نويسندگان عربزبان اين دوره ميپردازيم. به باور ما چنين گرايشي به نوشتههاي پيشين و شرح و گزيده کردن آنها، نوعي توجه به ميراث عربي ـ اسلامي است که ريشة اصلي آن را بايد در گسترش روحية تقليد در اين دوران و نيز نگاه همراه با حسرت و احترام به گذشته جستوجو کرد؛ نگاهي که از يک سو، تحت تأثير ديدگاههاي نقادانة رايج در عصر و وظايفي است که سخنسنجان اين دوره براي شاعر و نويسنده تعيين کردهاند و از ديگر سو به شرايط رواني، اجتماعي، سياسي و باوري انسان مسلمان در آن دوره برميگردد.
