شناسایی عوامل مؤثر بر زیست پذیری شهری با رویکرد مدلسازی ساختاری – تفسیریISM (نمونه موردی: شهر ایلام).

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز،اهواز، ایران

3 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه بیرجند،بیرجند، ایران

doi
10.22067/jgrd.2021.48827.0
چکیده

رشد سریع و شتاب­زدۀ شهرها، تغییرات بنیادینی در زندگی ساکنان بر جای گذاشته است و مسائل و مشکلات موجود در شهرها نشانگر عدم تحقق مشخصه­ های پایداری در آن­هاست. بنابراین، شاخص زیست­ پذیری برای مطالعۀ آن­ها بسیار حیاتی و مهم است. هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی و سطح­ بندی عوامل مؤثر بر زیست­ پذیری شهر ایلام با استفاده از تکنیک مدل­سازی ساختاری- تفسیری است. تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی و گردآوری داده­ها توصیفی از نوع پیمایش است و ابزار گردآوری اطلاعات در آن پرسش­نامه است. با مرور ادبیات و تحلیل محتوایی و نظرخواهی از نخبگان، 16 مورد از شاخص­های مؤثر بر زیست ­پذیری شهر ایلام شناسایی و سپس روابط درونی بین آن­ها، با استفاده از روش ISM، بررسی شده و نوع متغیرها با توجه به اثرگذاری و اثرپذیری بر سایر متغیرها مشخص شده است. نتایج پژوهش نشان می­دهد که زیست­ پذیری شهر ایلام در هر سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست­ محیطی در حد متوسط و پایین ارزیابی شده است. همچنین، نتایج بیانگر این است که شهر ایلام براساس عوامل مؤثر بر زیست ­پذیری به شش سطح طبقه­ بندی شده است و پنج عامل توزیع عادلانة امکانات و خدمات زیرساختی، مسکن مناسب، داشتن شغل و درآمد مناسب، میزان تأمین مصرف کالا و خدمات، کیفیت مناسب معابر و خیابان­ها به ترتیب با میزان قدرت نفوذ 15، 15، 14،14، 14 با بیشترین تأثیر، محرک و برانگیزانندة زیست پذیری در شهر ایلام به شمار می­روند. در نتیجه، هرگونه برنامه و اقدام برای سرآغاز و ارتقای زیست­پذیری شهر ایلام باید به نقش کلیدی و پایه­ای این عوامل توجه کند. بر این اساس، نخستین ابعاد کلی مؤثر بر زیست­ پذیر کردن شهر ایلام ابعاد اقتصادی و در مراحل بعدی ابعاد زیست­ محیطی و اجتماعی است. همچنین، براساس تحلیلMICMAC  هیج­یک از توانمندسازها در گروه خودمختار قرار نگرفته ­اند و این نشان­ دهندۀ اهمیت همۀ توانمندسازها در زیست­ پذیری شهر ایلام است.