تحلیل نابرابری فضایی سکونتگاههای رسمی و غیررسمی محلات منطقۀ دو شهر تهران
نویسندگان
1 استاد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22067/jgrd.2021.69240.1023چکیده
دستیابی به توسعه، مستلزم برقراری تعادل در درون شهر میباشد که در قالب عدالت فضایی در شهر بروز میکند. برقراری عدالت اجتماعی و به تبع آن عدالت فضایی راهحل بسیاری از نارساییها و ناهنجاریها در شهر است. در این فرایند اسکان غیررسمی و نابرابری فضایی کانون بی ثباتی و تعارض محسوب میشوند و به واسطة فرایندهای مشابه به یکدیگر مرتبط میگردند. هدف این مقاله، بررسی عوامل ساختاری موثر برشاخصهای عدالت فضایی سکونتگاههای غیررسمی منطقة دو تهران است که با استفاده از روشهای تحلیل عاملی، آمار فضایی در محیط GIS، به مقایسة تطبیقی نابرابری فضایی محلات غیررسمی و تحلیل شاخصهای اجتماعی، اقتصادی و رفاهی-کالبدی این محلات پرداخته است. نتایج نشان میدهد که محلات منطقة دو شهر تهران، به لحاظ برخورداری از شاخصهای مورد بررسی در وضعیت مناسبی قرار ندارند. محلات شهرک غرب و پونک در بهترین وضعیت برخورداری و محلات اسلام آباد و فرحزاد در بدترین وضعیت برخوردری از شاخصهای مطرح شده، قرار دارند. در مجاورت محلات کمبرخورداری مانند اسلامآباد و فرحزاد، در محلات برخوردار منافع عدهای محدود و مرفه شکل گرفته، انگارهای که نشانگر مهندسی نسبتاً دقیق، علم، فن و معماری و ... میباشد (تولید فضای برآمده از رفاه). در مقابل، فضایی که تنها براساس رفع نیاز سادة تودة فقیر شکل میگیرد و هر روز در یک سیر قهقرایی رو به زوال است (تولید فضای برآمده از فقر)، به نابرابری هرچه بیشتر محلة اسلامآباد و فرحزاد و حتی کوهسار با محلات همجوارشان دامن میزند. این مهم، نمایانگر این است که در محلات برخوردار همبودگی پول، سرمایه، قدرت، رانت و... بر فضا غالب شده و موجب شکلگیری فضای نابرابر در کل منطقه و پهنه های همجوار در ساختار فضایی منطقة دو میشود.
