فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خاستگاه و ردّ پای دیو و اهریمن در ادب کهن فارسی   دکتر حمیرا زمردی*  زهرا نظری* دانشگاه تهران   چکیده تقابل نیروهای خیر و شر، تقسیم جهان به دو پهنه‌ی نور و تاریکی و عقیده به ستیز دایمی‌ میان پدیده‌های اهورایی و اهریمنی، باوری رایج در میان تمام اقوام و ملت‌هاست؛ پیکاری که تا جهان برپاست ادامه دارد و پیروزی نهایی در آن با جبهه‌ی نور است. ردپای چنین باوری را در اسطوره‌ها، ادیان و حتی تفکرات دنیای جدیدی چون  فیلم‌ها و بازی‌های کامپیوتری نیز می‌توان دید. هدف این پژوهش بررسی منشأ و خاستگاه یکی از دو طرف این جدال یعنی نیروهای شر و دیوان در ادبیات کهن فارسی است؛ به همین منظور، سرچشمه‌های پیدایش چنین تفکری را از تمدن بین النهرین و آسیای غربی که تأثیر آن بر فرهنگ ایران غیرقابل انکار است، پی­می‌گیریم و سعی می‌کنیم تغییراتی را که در اثر گذشت زمان و تغییر حوزه‌ی جغرافیایی، در این باورها روی داده است، نشان دهیم؛ به ویژه که چنین باوری هم از صافی اصلاحات مصلحی چون زردشت گذشته و هم از مجرای فرهنگ دین اسلام؛ ضمن این که آگاهی روزافزون آدمی‌ در گذر زمان و تصرف او در طبیعت و جهان پیرامونش، در تطور چنین اندیشه­ای نسبت به خاستگاه اولیه‌اش بی‌اثر نبوده است. واژه‌های کلیدی: اهریمن، خدایان، دیو، شیطان، ضدخدایان، متون کهن ادب فارسی.   *  دانشیار زبان و ادبیات فارسی zomorrodyhomeyra@yahoo.com **  دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی  zahranazari5@gmail.com (نویسنده‌ی مسئول) تاریخ دریافت مقاله: 14/12//89  تاریخ پذیرش مقاله: 6/7/90