اثر عوامل دورپیوندی و انتشار موج راسبی بر الگوهای جوی در بارش سیل‌آسای ایلام و پیش‌بینی‌پذیری آن با استفاده از مدل میان‎‌مقیاس WRF

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری هواشناسی، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران، ایران

2 استادیار گروه مهندسی آب، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

3 دانشیار، گروه پیش آگاهی مخاطرات جوی، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران، ایران

4 استادیار، گروه کاوش های جوی، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران، ایران

5 استاد فیزیک فضا، مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22067/jgrd.2021.50776.0
چکیده

در دورۀ آماری 2018-۱۹۸۷ بارش بی‌سابقه ­ای در اکتبر ۲۰۱۵ در بازۀ زمانی 72 ساعته به مقدار ۳۲۰ میلی­متر در ایلام ثبت شد. این بارش سنگین از دیدگاه دورپیوندی، شار فعالیت موج راسبی و همچنین از نظر همدیدی-دینامیکی مورد بررسی قرار گرفته است. برای بررسی کمیت­ های هواشناختی از داده‌های بازتحلیل ERA5 با تفکیک افقی 25/. درجه استفاده شده است. برای تعیین پیش­بینی­ پذیری بارش فوق، مدل WRF برای سه حوزه تودرتو با تفکیک‌ افقی به‌ترتیب 36، 12 و 4 کیلومتر اجرا و سپس مقادیر بارش شبیه‌سازی با دیدبانی مقایسه شدند. نتایج نشان می­دهن که براساس شار فعالیت موج راسبی، فعالیت این سامانه از عرض ­های میانی تأمین شده است. همچنین ترکیب دو سامانۀ کم‌فشار قوی سودان و مدیترانه، تأثیر توفان حاره­ای چاپالا به عنوان عامل تزریق رطوبت مضاعف به منطقه، بندال ایجاد‌شده در سطوح میانی جو، پشتۀ شکل‌گرفته در عرض­ های جنوبی ایران و همچنین تأثیر رشته‌کوه زاگرس از عوامل تأثیرگذار بر این بارش سنگین است. نتایج بررسی دورپیوندی نشان داد که شاخۀ نزولی النینوی متوسط تا قوی مانع حرکت هستۀ همرفتی فاز 2 و قوی MJO به سمت شرق بوده است. هنگامی که MJO در فاز 2 قرار داشته، بر روی مناطق جنوبی ایران یک بندال و گسترش پشته در سطوح بالا رخ داده و هم‌زمان با فاز مثبت NAO نیز یک واگرایی در سطوح بالا بر روی دریای مدیترانه (شکل‌گیری چرخند در شرق دریای مدیترانه) مشاهده شده است. بر طبق نتایج شبیه ­سازی مدل WRF، ضریب همبستگی 88% با سطح معنی‌داری 95% و درصد خطای 8% بین مقدار بارش شبیه‌سازی با دیدبانی نشان­دهندۀ توانایی مدل در پیش‌بینی این بارش است.