فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دهه­های اخیر، بهره­برداری بیش از حد از منابع آب­زیرزمینی به دلیل افزایش شهرنشینی و فعالیت­های کشاورزی و همچنین تأثیر تغییرات آب و هوایی، منجر به کاهش سطح و تغییرات هیدروشیمیایی آب­های زیرزمینی شده است. این مطالعه بر روی کیفیت آب زیرزمینی و فرآیندهای هیدروژئوشیمیایی (تکامل و منشاء) در دشت آبرفتی ارومیه، واقع در استان آذربایجان غربی، شمال غربی ایران صورت گرفته است. برای این منظور از نتایج 63 حلقه چاه در بهار و تابستان سال 1400 استفاده شد. از نرم­افزارهای SPSS و GIS جهت تحلیل داده­ها استفاده گردید. براساس نمودار پایپر دو تیپ برای آب­های زیرزمینی شناسایی شد که بر این اساس تیپ و رخساره­ی 67 درصد نمونه­ها بی­کربناته کلسیک و 17 درصد نمونه­ها بی­کربناته منیزیک می­باشد. همبستگی بی­کربنات با پارامتر کل جامدات محلول (858/0=R)، کلر (86/0=R)، سولفات (885/0=R)، منیزیم (922/0=R)، کلسیم (819/0=R)، پتاسیم (532/0=R) و سدیم (756/0=R) می­باشد. بررسی همبستگی­ها بین عناصر و پارامتر کل جامدات محلول (5/0<R) نشانگر برهمکنش­های ژئوشیمیایی مانند فرآیندهای اکسیداسیون-کاهش و تبادل یونی در نمونه­های آب زیرزمینی می­باشد. روش‌های تجزیه و تحلیل مؤلفه‌های اصلی و تحلیل خوشه‌ای سلسله مراتبی به منظور تعریف عوامل کنترل اصلی مؤثر بر هیدروشیمی دشت آبرفتی ارومیه نشان داد که نمونه­های آب دارای تکامل­های متفاوت از هم می­باشند. سه خوشه در تحلیل خوشه­ای، خوشه اول 7/17 درصد نمونه­ها با میانگین کل جامدات محلول 2/1214 میلی­گرم بر لیتر، خوشه دوم 6/31 درصد نمونه­ها با میانگین کل جامدات محلول 9/697 میلی­گرم بر لیتر (بیشترین کانی­سازی) و خوشه سوم 6/51 درصد نمونه­ها با میانگین کل جامدات محلول 6/431 میلی­گرم بر لیتر (کمترین کانی­سازی) به دست آمد. دو مؤلفه­ی اصلی توسط روش آنالیز تحلیل عاملی استخراج شد که 6/75 درصد از کل واریانس را نشان می­دهند. وجود کانی­های تبخیری بخصوص ژیپس و هالیت، نفوذ آب شور دریاچه­ی ارومیه، تبادل یونی و هوازدگی کانی­های کلسیت و دولومیت منشأ عناصر در دشت آبرفتی ارومیه می­باشند.