فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهداف: پژوهش پیش رو سعی دارد با ارائۀ شاخصی جدید، بارش‌های سنگین و فراگیر سواحل جنوبی خزر طی فصل پاییز را واکاوی کرده و آن را پیش ­بینی کند. روش: در این راستا، داده ­های روزانة بارش مربوط به 8 ایستگاه سینوپتیک سواحل جنوبی خزر طی سال­های 1986تا2010 گردآوری شدند. بارش سنگین در هر ایستگاه به­عنوان رخدادی که مقدار بارش روزانة آن بیش از میانگین بلند مدت آن ایستگاه بوده باشد، تعریف شد و در گام بعدی اگر 6 ایستگاه به صورت همزمان بارش سنگین داشته باشند به ­عنوان بارش سنگین و فراگیر مورد مطالعه قرار گرفتند. طی دورة مورد مطالعه 104 رخداد بارش سنگین و فراگیر شناسایی شد. برای بررسی شرایط همدید نیز با مراجعه به مرکز ملی پیش­ بینی محیطی/علوم جو(NCEP/NCAR) داده ­های مؤلفه ­های مختلف جو اخذ شد. به منظور شناسایی و واکاوی الگوهای همدیدی این بارش‌ها با رویکرد محیطی به گردشی از طریق تحلیل خوشه‌ای به روش ادغام وارد انجام شد. یافته­ ها: نتایج نشان داد که در همة الگوها، حضور یک پرفشار در نیمة شمالی خزر سبب ایجاد جریانات شمالی می‌شود که با حرکت به سمت جنوب، ضمن جذب رطوبت از منبع رطوبتی واقع در منطقه، ناپایدار شده و نهایتا منجر به بارش‌های سنگین و فراگیر در سواحل جنوبی خزر می‌شود. وقوع بارش های سنگین در منطقه همراه با گرادیان فشار در راستای شمال به جنوب بوده، این درحالی است که مقدار گردایان فشار مثبت باشد. بر همین اساس شاخصی جدید تحت عنوان گرادیان فشار دریای خزر (GCP) ارائه شد. نتیجه ­گیری: وجود ارتباط قوی و معنادار این شاخص با شاخص‌های دور پیوندیAo, NAO, NCPI700, CACO و SHI و همچنین بارش‌های سنگین و فراگیر در تمامی ایستگاه‌های مورد مطالعه حاکی از توانایی این شاخص جهت مطالعة بارش‌های سنگین و فراگیر در سواحل جنوبی خزر طی فصل پاییز است. طی ارزیابی­ های صورت­ گرفته و تحلیل روز به روز بارش­های سنگین شرایط ذکر شده تأیید شد.