بررسی توزیع زمانی و مکانی خشکسالی در ایران بر اساس شاخص بارش استاندارد شده

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

2 دانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

3 استادیار گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران

doi
10.22084/nfag.2023.28197.1574
چکیده

خشکسالی از آثار تغییر اقلیم و خصوصا کاهش بارندگی­ها نسبت به حد میانگین درازمدت است. به‌دلیل تغییرپذیری مکانی و زمانی خشکسالی در اقلیم­های مختلف آب و هوایی ایران، تعیین جهت این تغییرات می­تواند در مدیریت آب و تخصیص آن به جنبه­های مختلف کاربری، نقش مهمی داشته باشد. در این مطالعه، به­منظور بررسی توزیع زمانی خشکسالی، از روش ناپارامتری من­کندال در 28 ایستگاه سینوپتیک کشور طی سال‌های 1981 تا 2010 استفاده شد. روندیابی خشکسالی با شاخص بارش استاندارد شده (SPI) گویای تفاوت رفتاری شاخص خشکسالی در اقلیم­های مختلف کشور می­باشد. با بررسی شاخص بارش استاندارد شده (SPI) مشخص گردید که اکثر اقلیم­های مورد بررسی دوره خشکسالی سالانه را تجربه کرده­اند. از نظر وقوع خشکسالی، بیش­ترین خشکسالی سالانه در اقلیم خشک با زمستان خنک تابستان گرم شامل ایستگاه­های: تهران، سمنان، کرمان، بیرجند، زاهدان و اصفهان، مشاهده گردید. به‌طوری که در این اقلیم، درصد وقوع سال‌های خشک به‌طور میانگین 55/20 درصد به­دست آمد. نتایج آزمون من­کندال شاخص بارش استاندارد شده (SPI) نیز بیان­گر روند افزایش معنی‌دار خشکسالی در بررسی سالانه و سه فصل بهار، پاییز، زمستان است. شدیدترین روند افزایش خشکسالی در ایستگاه سنندج مشاهده گردید. بررسی توزیع مکانی خشکسالی نشان داد در مقیاس سالانه، شدیدترین خشکسالی در بخش جنوب­شرقی کشور می­باشد. در مقیاس فصلی، توزیع مکانی خشکسالی ناهمگون است. لیکن در فصل زمستان توزیع مکانی خشکسالی بیان‌گر استقرار خشکسالی نرمال در سطح کشور است.

کلیدواژه‌ها