بررسی هیدروشیمی و فرایندهای مؤثر بر کیفیت آبخوان محدوده پالایشگاه شیراز

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد هیدروژئولوژی، دانشکده زمین‌شناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار دانشکده زمین‌شناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دکترای هیدروژئولوژی، شرکت سهامی آب منطقه‌ای استان فارس، شیراز، ایران

4 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد هیدروژئولوژی، دانشکده زمین‌شناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22084/nfag.2024.29691.1626
چکیده

هیدروشیمی علمی است که در آن به مطالعه ترکیب، توزیع و رفتار شیمیایی آب‌های طبیعی پرداخته‌ می‌شود. این علم در مدیریت منابع آب، ارزیابی کیفیت آب و تاثیر تغییرات زیست‌محیطی آن و همچنین تعیین منشا ترکیبات موجود در منابع آب‌ اهمیت بالایی دارد. پالایشگاه شیراز در سال ۱۳۵۲ در فاصله 20 کیلومتری شمال این شهر ساخته شده است. آبخوان محدوده ساختگاه و اراضی اطراف آن، به‌عنوان بخشی از منابع تأمین آب مصارف صنعتی، کشاورزی و به‌صورت محدود جهت آب شرب مناطق پایین‌دست محسوب می‌شود. در این پژوهش با نمونه‌برداری و آنالیز آب طی دو مرحله (دی‌ماه 1401 و شهریور 1402) به بررسی هیدروشیمیایی و فرایندهای مؤثر بر شیمی آب زیرزمینی منطقه پرداخته شده است. نتایج نشان می‌داد که دمای آب نمونه‌ها بین 1/19 تا 25 درجه سانتی‌گراد متغیر است، اما مقدار اسیدیته آن‌ها تغییرات زیادی نشان نمی‌دهد و در بازه 5/7 تا 8/8 می‌باشد. گستره هدایت الکتریکی در نمونه‌های مورد پژوهش بین 7/321 تا 2346 میکروزیمنس بر سانتی‌متر است. بر اساس نمودار پایپر، تیپ غالب نمونه‌های آب شامل دو نوع بی‌کربنات منیزیک-کلسیک و سولفات منیزیک-کلسیک می‌باشد. ضریب پیرسون، همبستگی‌های‌ قوی و مثبت میان کاتیون‌ها و یون کلر و همبستگی‌های منفی بین یون‌های بی‌کربنات و سولفات را نشان می‌دهد. نمودار گیبس تعامل آب و سنگ و نمودارهای نسبت یونی و ترکیبی نیز انحلال کانی‌های کربناته را به‌عنوان مهم‌ترین عامل مؤثر بر شیمی آب منطقه می‌دانند. این احتمال وجود دارد که پایین آمدن غلظت سولفات موجود در آب ناشی از فعالیت‌های میکروارگانیسم‌های خاک برای تجزیه آلودگی هیدروکربنی باشد.