فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رشد سریع شهرنشینی و کاهش کیفیت محیط شهری، مانند کمبود فضاهای سبز و تنوع کاربری، سلامت روان شهروندان را تحت تأثیر قرار داده و بررسی این رابطه را ضروری ساخته است. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر مؤلفه‌های کیفیت محیط شهری بر سلامت روان، بلوار ارم همدان را به‌عنوان نمونه موردی بررسی قرار داد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و کاربردی است و داده‌ها را با پرسشنامه بومی‌شده بر اساس WHOQOL-BREF جمع‌آوری شد. پایایی پرسشنامه با آلفای کرونباخ 0.921 و روایی سازه با تحلیل عاملی اکتشافی(KMO=0.798؛ Bartlett p<0.001) تأیید شد. جامعه آماری شامل شهروندان بهره‌بردار از بلوار ارم است و حجم نمونه با فرمول کوکران 384 نفر تعیین شد. نمونه‌گیری به‌صورت خوشه‌ای سیستماتیک در بخش‌های شرقی، مرکزی و غربی و در بازه‌های روز و شب انجام گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد هفت مؤلفه کیفیت محیط شهری (دسترسی، تنوع عملکردی، کیفیت محیط زیست، امنیت، حیات شبانه، حضورپذیری و سیما و منظر) با ابعاد سلامت روان (شادابی، رضایت محیطی، تعامل اجتماعی، احساس آرامش، امنیت روانی، حس تعلق و انگیزه) رابطه مثبت و معناداری دارند(P<0.01). آزمون اسپیرمن همبستگی‌های قوی را نشان داد: دسترسی با شادابی(ρ=0.770)، حضورپذیری (ρ=0.746) و حیات شبانه (ρ=0.694) با امنیت روانی. رگرسیون مقاوم نشان داد تنوع عملکردی، دسترسی و کیفیت محیط زیست تا 83.6درصد واریانس سلامت روان را توضیح می‌دهند. آزمون فریدمن دسترسی و کیفیت محیط زیست را اولویت‌دار دانست. ‌‌‌‌‌این یافته‌ها تأثیر مؤلفه‌های کالبدی اجتماعی را بر کاهش استرس و تقویت حس تعلق برجسته می‌کند و راهکارهایی برای برنامه ریزی شهری انسان‌محور ارائه می‌دهد. دستاورد پژوهش، تدوین چارچوبی جامع برای سنجش کیفیت محیط شهری و ارائه الگویی بومی برای ارتقای سلامت روان در شهرهای متوسط ایران است.