فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهرها به‌عنوان پرمصرف‌ترین اکوسیستم‌های جهان مسئول بخش عظیمی از مشکلات محیط‌زیستی هستند. به منظور دستیابی به توسعه پایدار، بررسی شرایط ‏اکولوژیک حاکم بر این مناطق امری ضروری است. براین اساس در مطالعه حاضر، به بررسی روند تغییرات پوشش/کاربری اراضی طی سال‌های 1387-1402 و همچنین ‏پیش‌بینی و مدل‌سازی این تغییرات با استفاده از مدل زنجیره‌ای مارکوف و سلول‌های خودکار (‏CA-Marcove‏) در ‏سال 1420 پرداخته شد. در ادامه به محاسبه ردپای ‏اکولوژیک، ظرفیت زیستی و مازاد/کسری اکولوژیک و بررسی میزان عملکرد و ‏‏توازن اکولوژیک در این منطقه اقدام شد. در نهایت فشار و پایداری اکولوژیک نیز مورد ‏بررسی قرار گرفت.‏ مطابق نتایج طی سال‌های 1387-1402، بیشترین روند تغییرات کاهشی ‏مربوط به مراتع کم تراکم با مساحت 7/1220- کیلومترمربع است، در ‏حالی ‏که بیشترین تغییرات افزایشی به مراتع نیمه متراکم با ‏وسعت 2/1221 کیلومترمربع اختصاص یافته است. در مجموعه شهری ‏تهران-البرز طی سال‌های مورد ‏مطالعه، ‏نزدیک به 2/2905 کیلومترمربع از طبقات پوشش/کاربری اراضی روند کاهشی داشته ‏است، که 41/15 درصد از مساحت ‏کل منطقه را به خود اختصاص داده است. ‏‏بیشترین روند تغییرات کاهشی در سال 1420 نیز مربوط به مراتع کم متراکم با ‏مساحت 2661 کیلومترمربع می‌باشد، در حالی‌که ‏بیشترین روند افزایشی مربوط به مراتع ‏نیمه متراکم با مساحت ‏‏4548 کیلومترمربع است. این روند نشان‌دهنده سرعت توسعه ‏شهرنشینی و تبدیل طبقات ‏پوشش/کاربری اراضی در این مجموعه شهری است.‏ ‏بررسی عملکرد و هم‌ارزی بین طبقات پوشش/کاربری‌ اراضی منطقه نشان داد که عوامل هم‌ارزی نسبتاً ثابت، درحالی‌که عوامل ‏عملکرد به‌طور قابل ‏توجهی در نوسان ‏است.‏ همچنین نتایج نشان داد که ردپای اکولوژیک در مجموعه شهری تهران-البرز (‏‏1420-1387) دارای روند افزایشی، ‏ظرفیت زیستی و مازاد اکولوژیک نیز دارای ‏روند کاهشی هستند. شاخص ردپای اکولوژیک و عمق پا نیز از روند افزاینده‌ای برخوردار است، که نشان‌دهنده افزایش فشار اکولوژیک و کاهش پایداری اکولوژیک طی ‏سال‌های مورد مطالعه است. ‏بنابراین تحقق توسعه پایدار و حفاظت از منابع طبیعی و همچنین برقراری تعادل بین مصرف منابع توسط انسان‌ و جذب ‏ضایعات تولید شده ‏به‌وسیله طبیعت، مستلزم عملکرد ‏‏برنامه‌ریزان و مسئولان در حفظ و حمایت از محیط زیست در این محدوده است، ‏به گونه‌ای که در راستای حفظ منابع ‏‏با ارزش زیستی ‏آن تلاش نمایند و وضعیت محیط اکولوژیک در این منطقه را ارتقاء بخشند.‏