کانی شناسی و کانه زایی عناصر نادر خاکی در کمپلکس چاپدونی-پشت بادام، ایران مرکزی

نویسندگان

1 استاد گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 پژوهشکده چرخه سوخت هسته‌ای، پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای، سازمان انرژی اتمی، تهران، ایران

3 سازمان انرژی اتمی، تهران، ایران

4 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

5 استاد گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.22084/nfag.2023.27131.1541
چکیده

کمپلکس چاپدونی-پشت بادام در زون ساختاری ایران مرکزی و در شمال ‌شرق استان یزد واقع شده است. منطقه مورد مطالعه از مناطق با پتانسیل بالا برای کانی­سازی عناصر نادر خاکی به شمار می‌رود. در این پژوهش برای بررسی کانی­شناسی و کانه­زایی عناصر نادر خاکی، مطالعات صحرایی، کانی­شناسی با میکروسکوپ نور عبوری- انعکاسی، میکروسکوپ الکترونی و روش پراش اشعه مجهول (XRD)، آنالیز شیمایی به روش ICP-MS مورد استفاده قرار گرفته است. پس از بررسی­های انجام شده نتایج مطالعات، غنی­شدگی عناصر نادر خاکی در منطقه را  نشان می­دهد. در این بین عناصر Ce با عیار میانگین p         pm 1353 و La با عیار میانگین ppm 745 و Y با عیار میانگین ppm 252 از 170 نمونه آنالیز شده از غنی­شدگی بالایی برخوردار بوده و عناصر Dy-Sm-Gd-Yb-Er ناهنجاری جزئی را نشان می­دهد. گنیس، گرانیت، گرانیت-گنیس، میگماتیت و شیست از مهم­ترین سنگ­های میزبان برای کانه­زایی در منطقه هستند. این سنگ­ها عمدتا دگرسان و دگرگون شده هستند. متاسوماتیتی شدن سنگ میزبان از بارزترین شواهد دگرسانی برای غنی­شدگی عناصر نادر خاکی است. انواع مختلفی از کانی­ها در منطقه شناسایی شده است که کانی­های اصلی عناصر نادر خاکی شامل باستنازیت، مونازیت و آلانیت است و کانی­هایی که می­توا­نند حاوی مقادیری عناصر نادر خاکی باشند شامل توریت، زیرکن، اورانوتوریت، آپاتیت، فلوئوروآپاتیت و تیتانیت است. کانی­های توریت و اورنوتوریت که پاراژنز با کانه­زایی عناصر نادر خاکی هستند را می­توان به عنوان کانی­های ردیاب کانی­سازی در منطقه در نظر گرفت و از روش رادیومتری گاما برای پی­جویی و اکتشاف زون­های کانی­سازی عناصر نادر خاکی استفاده نمود.