کانی شناسی و کانه زایی عناصر نادر خاکی در کمپلکس چاپدونی-پشت بادام، ایران مرکزی
نویسندگان
1 استاد گروه زمینشناسی، دانشکده علومزمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 پژوهشکده چرخه سوخت هستهای، پژوهشگاه علوم و فنون هستهای، سازمان انرژی اتمی، تهران، ایران
3 سازمان انرژی اتمی، تهران، ایران
4 دانشجوی دکترا، گروه زمینشناسی، دانشکده علومزمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
5 استاد گروه زمینشناسی، دانشکده علومزمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.22084/nfag.2023.27131.1541چکیده
کمپلکس چاپدونی-پشت بادام در زون ساختاری ایران مرکزی و در شمال شرق استان یزد واقع شده است. منطقه مورد مطالعه از مناطق با پتانسیل بالا برای کانیسازی عناصر نادر خاکی به شمار میرود. در این پژوهش برای بررسی کانیشناسی و کانهزایی عناصر نادر خاکی، مطالعات صحرایی، کانیشناسی با میکروسکوپ نور عبوری- انعکاسی، میکروسکوپ الکترونی و روش پراش اشعه مجهول (XRD)، آنالیز شیمایی به روش ICP-MS مورد استفاده قرار گرفته است. پس از بررسیهای انجام شده نتایج مطالعات، غنیشدگی عناصر نادر خاکی در منطقه را نشان میدهد. در این بین عناصر Ce با عیار میانگین p pm 1353 و La با عیار میانگین ppm 745 و Y با عیار میانگین ppm 252 از 170 نمونه آنالیز شده از غنیشدگی بالایی برخوردار بوده و عناصر Dy-Sm-Gd-Yb-Er ناهنجاری جزئی را نشان میدهد. گنیس، گرانیت، گرانیت-گنیس، میگماتیت و شیست از مهمترین سنگهای میزبان برای کانهزایی در منطقه هستند. این سنگها عمدتا دگرسان و دگرگون شده هستند. متاسوماتیتی شدن سنگ میزبان از بارزترین شواهد دگرسانی برای غنیشدگی عناصر نادر خاکی است. انواع مختلفی از کانیها در منطقه شناسایی شده است که کانیهای اصلی عناصر نادر خاکی شامل باستنازیت، مونازیت و آلانیت است و کانیهایی که میتوانند حاوی مقادیری عناصر نادر خاکی باشند شامل توریت، زیرکن، اورانوتوریت، آپاتیت، فلوئوروآپاتیت و تیتانیت است. کانیهای توریت و اورنوتوریت که پاراژنز با کانهزایی عناصر نادر خاکی هستند را میتوان به عنوان کانیهای ردیاب کانیسازی در منطقه در نظر گرفت و از روش رادیومتری گاما برای پیجویی و اکتشاف زونهای کانیسازی عناصر نادر خاکی استفاده نمود.