تحلیل اثرگذاری تعاملات فضایی در پایداری زیست بوم عشایری مورد مطالعه: طایفه بابادی باب دهستان شوراب تنگزی ناحیه کوهرنگ (استان چهارمحال و بختیاری)

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی ، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج کشاورزی مدیرگروه مطالعات جامع عشایر

doi
10.30473/psp.2024.68352.2683
چکیده

ابتدایی‌ترین شکل مطالعه پایداری سامانه­های عشایر در ساختار نوین جامعه شبکه­ای، شیوۀ تعاملات فضایی آنهاست. در این راستای برنامه­ریزی منطقه­ای و شبکه­­های پویا با تحلیل شاخصه­های جریانات فضایی به صورت طبقه­بندی ذیل روابط مفهومی عناصر شبکه­های اجتماعی فضایی، پایداری فعالیت گروهی تولیدی کنشگران عشایری در زوجین زیست­بوم را به دنبال خواهد داشت. پژوهش حاضر بر اساس هدف کاربردی و روش پژوهش توصیفی تحلیلی است. داده­های مورد نیاز به روش اسنادی به دست آمده است. محدوده مورد مطالعه دهستان شوراب تنگزی و جامعه آماری سامانه­های ییلاقی و قشلاقی زیست­بوم طایفه بابادی هستند. وزن­دهی به شاخص­های پژوهش با استفاده از فرآیند مدلF’ANP و تحلیل داده­ها با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیارۀ VIKOR انجام شد. برای طبقه‌بندی سامانه­های مورد مطالعه از جنبۀ سطوح پایداری از روش تحلیل خوشه­ای و نرم­افزار ARC GIS   و برای تحلیل عوامل مؤثر بر پایداری از رگرسیون خطی استفاده شده‌است. نتایج پژوهش نشان داد از 65 سامانه مورد مطالعه، ده سامانه در سطح تعاملات نسبتا" پایدار درون و برون قلمروی زیست­بوم به لحاظ دسترسی و برخورداری از امکانات(آموزش سیار، سوخت، برق، شبکه اینترنت، شبکه ایلراهی)، منابع طبیعی و مصنوعی، 15سامانه در وضعیت تعاملات پایداری پائینی و 40 سامانه در طبقه تعاملات ناپایداری قرار دارند. سامانه­های پایدار در مرکزیت مناطق شهرستان، دهستان­ها و جوانب زیست بوم استقرار یافته­اند. همچنین، نتایج تحقیق حکایت از آن دارد که سامانه­ها در مقایسه یکدیگر از سطح پایدار پایینی قرار دارند. به طوری که الگوی تعاملات فضایی آن نامتعادل است و این پایداری به طور یکسان در همه شاخص­های پایداری به صورت یکپارچه در کل زیست­بوم اتفاق نیفتاده است. این وضعیت بیانگر الگویی قطبی از نوع تعاملات یک سویه مبنی بر جداگزینی سامانه­های ییلاقی، قشلاقی و میان بند ها بهم پیوسته در جوانب شمال و جنوب زیست بوم است. از نظر کاربرد مدل­ها و تکنیک­های کمی در این پژوهش برای اولین بار از پژوهشF’ANP برای تعیین سطوح تعاملات پایداری کنشگران فضایی عشایری(کوچندگان و سامانه­ها) در درون و برون قلمرو زیست بوم استفاده شده است.نتایج تحقیق کارایی این مدل را در مطالعات تعاملات شبکه­ها و فرآیند نگری شاخص­های پایداری در پویایی عناصر تلفیقی شبکه­های اجتماعی فضایی و اصول شبکه منطقه­ای، همگرایی قلمرو و روابط - مناسبات متقابل انسانی و طبیعی تأیید کرده است.