مطالعه تطبیقی شهر ایرانی-اسلامی با الگوی رشد فشرده شهری (مورد مطالعه: شهر کاشان قدیم و معاصر)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استاد گروه جغرافیا، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

doi
10.30473/psp.2024.64942.2624
چکیده

شهر ایرانی_اسلامی همچون بسیاری از شهرهای جهان در برخورد با مدرنیته دچار تحولات نامطلوب ازجمله پراکندگی شهری و آثار آن شده است. در اواخر قرن بیستم رشد فشرده شهری به‌عنوان الگوی توسعه جایگزین پراکندگی مطرح شد که علاوه بر آن از راهبردهای مطرح جهت ارتقاء زیست‌پذیری شهرها نیز است. این پژوهش باهدف شناسایی و مقایسه مؤلفه‌های الگوی رشد شهر ایرانی- اسلامی در دورهٔ گذشته و معاصر با الگوی رشد فشرده شهر است تا بتوان از مؤلفه‌های آن جهت افزایش زیست پذیری شهر کاشان استفاده کرد. داده‌های پژوهش با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی جمع‌آوری شده  و با روش تحلیل محتوا با رویکرد استقرایی با استفاده از نرم‌افزار تحلیل کیفی.Ti Atlas تحلیل‌شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد پژوهشگران بر این باورند که در ایجاد شهر فشرده مؤلفه‌های تراکم بالا، کاربری ترکیبی، تشویق به پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، حمل‌ونقل عمومی کارآمد و بازآفرینی و احیای مجدد مراکز شهری نقش پررنگ‌تری دارد. در کاشان قدیم 24 مورد از 26 مؤلفه موردبررسی (دارای مرز مشخص، تعامل اجتماعی بیشتر، اجتماعی مختلط، حفظ اراضی کشاورزی، کاربری ترکیبی، امکانات رفاهی و عمومی با بهره‌وری مناسب، تشویق به پیاده‌روی و تراکم بالا) مطابق ویژگی‌های رشد فشرده شهر است. همچنین تحلیل یافته‌ها تضاد شهر کاشان معاصر با کاشان قدیم ازلحاظ الگوی رشد، به‌جز پاره‌ای موارد در رابطه با بافت قدیم را نشان می‌دهد.