پیش‌‌بینی اثر رشد شهری بر خدمات فرهنگی اکوسیستم در استان گلستان

نویسندگان

1 دکتری ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان ایران

2 دانشیار گروه محیط‌‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌‌ طبیعی گرگان، ایران

3 استاد گروه محیط‌‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌‌ طبیعی گرگان، ایران

doi
10.22034/eiap.2025.229954
چکیده

هدف این پژوهش پیش‌‌بینی اثر رشد شهری بر خدمات فرهنگی و شناسایی سناریوی ترجیحی برای حفاظت از این خدمات در استان گلستان است. برای این منظور، نخست نقشه خدمات فرهنگی با روش تصمیم گیری چند معیاره تولید شد. سپس، رشد شهری منطقه مورد مطالعه از طریق مدل SLEUTH تا سال 2035 تحت سناریوهای تاریخی (اول)، فشرده (دوم) و محیط‌‌زیستی با هدف حفظ خدمات فرهنگی (سوم) پیش‌‌بینی شد. ارزیابی خدمات فرهنگی نشان داد که آن‌‌ها بیشتر در قسمت مرکزی استان قرار دارند. طبق نتایج مدل، وسعت کل رشد شهری در سناریوی اول 21197 هکتار است. با تغییر ضرایب مدل، رشد شهری در سناریوی دوم و سوم به 21175 و 19691هکتار کاهش پیدا کرد. وسعت رشد شهری که در پهنه‌‌های خدمات فرهنگی رخ داد تحت سناریوی های اول، دوم و سوم به ترتیب 1387، 1425 و 916 هکتار بود. به این ترتیب، سناریوی سوم در مقایسه با دو سناریوی دیگر رشد کلی شهر را به میزان 1484 و 1506 هکتار کاهش داد. تحت سناریوی سوم وسعت رشد شهری که در پهنه‌‌های خدمات فرهنگی رخ داد 931 و 1161 هکتار کمتر از سناریوهای اول و دوم بود. علاوه‌‌براین، یافته‌‌ها نشان داد که رشد شهری بیشترین اثر را بر خدمات زیبایی‌‌شناسی دارد. کمترین و بیشترین رشد شهری در پهنه‌‌های زیبایی‌‌شناختی به ترتیب تحت سناریوهای سوم (590 هکتار) و دوم (618 هکتار) اتفاق افتاد. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که تلفیق روش ارزیابی چند معیاره و مدل SLEUTH می‌‌تواند تصمیم‌‌گیران و برنامه‌‌ریزان را از اثر رشد شهری بر خدمات اکوسیستم آگاه سازد.