فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تغییر اقلیم موجب افزایش شدت و فراوانی سیلاب‌ها شده است. این مخاطرات طبیعی تأثیرات منفی قابل توجهی بر زندگی و زیرساخت‌های جوامع دارند. بررسی تاب‌آوری در ابعاد مختلف می‌تواند راهکارهای مؤثری برای مقابله با پدیده‌های اقلیمی ارائه دهد. این پژوهش با هدف ارزیابی تاب‌آوری کالبدی-زیرساختی در برابر سیل در مناطق روستایی شهرستان علی‌آباد‌کتول به منظور ارتقا ظرفیت تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی انجام شده است. شاخص‌های مؤثر بر خطرپذیری سیل شامل ارتفاع، شیب، شاخص رطوبت توپوگرافی، بارندگی، پو شش گیاهی، بافت خاک، فاصله از رودخانه و پهنه سیلابی با دوره بازگشت 100 ساله شناسایی شدند. سپس این شاخص‌ها با روش تحلیل سلسله مراتبی ارزیابی شدند. شاخص‌های مراکز درمانی، فاصله از جاده، کیفیت و اسکلت ابنیه، برق، گاز و آب در این پژوهش به عنوان شاخص‌های کالبدی مورد بررسی قرار گرفتند که باکمک آنتروپی شانون وزن‌دهی شدند. سپس با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، نقشه تاب‌آوری کالبدی-زیرساختی برای مناطق روستایی تهیه شد. نتایج نشان داد که از لحاظ پراکنش جمعیت روستایی، 5/45 درصد از مناطق روستایی شهرستان دارای تاب‌آوری کالبدی-زیرساختی خوب، 4/23 درصد متوسط و 1/31 درصد پایین در برابر سیل هستند. مناطق مرکزی و شمالی شهرستان به دلیل برخورداری از ویژگی‌های کالبدی-زیرساختی مناسب‌تر، از تاب‌آوری بالاتری برخوردارند. در مقابل، مناطق جنوبی و غربی به دلیل کیفیت پایین سازه‌ها (60 درصد متوسط و 15 درصد پایین)، دسترسی محدود به زیرساخت‌ها و خدمات (52 درصد متوسط و 28 درصد پایین) و موقعیت جغرافیایی نامطلوب، تاب‌آوری کمتری در برابر سیل دارند. بنابراین، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای افزایش تاب‌آوری کالبدی- ساختی نواحی آسیب‌پذیر ضروری است.