پدیدارشناسی «اضطراب محیطزیستی» برآمده از تجربیات یادگیری آموزش رسمی محیطزیست
نویسندگان
1 دانشیار، گروه برنامهریزی، مدیریت و آموزش محیطزیست، دانشکده محیطزیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسیارشد آموزش محیطزیست، گروه برنامهریزی، مدیریت و آموزش محیطزیست، دانشکده محیطزیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیار، گروه برنامهریزی، مدیریت و آموزش محیطزیست، دانشکده محیطزیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22034/eiap.2024.375618.2475چکیده
سالها جای خالی یک واحد درسی مستقل آموزش محیطزیستی در نظام آموزشوپرورش ایران حس میشد تا اینکه در سال 1396 (2017) درس «انسان و محیطزیست» در پایه یازدهم متوسطه دوم ارایه شد. به اقتضای ارایه این درس، آسیبشناسی آن از ضرورتهایی است که باید در دستورکار قرار گیرد. هدف اصلی این پژوهش بررسی پدیدارشناسانه «اضطراب محیطزیستی» برآمده از تجربیات یادگیری درس انسان و محیطزیست در دانشآموزان پایه یازدهم و دوازدهم دوره دوم متوسطه است. رویکرد این پژوهش کیفی و ابزار مطالعه، مصاحبههای عمیق نیمهساختاریافته با دانشآموزان و تشکیل پانل خبرگان دلفی با حضور معلمان و خبرگان دانشگاهی بود. نتایج این پژوهش نشان داد آموزش رسمی محیطزیست در قالب درس مستقل انسان و محیطزیست، موجب درگیری دانشآموزان با پدیده «اضطراب محیطزیستی» شده است. عوامل اصلی ایجاد این پدیده آگاهی از «آلودگی محیطزیست»، «بحران آب»، «بحران پسماند»، «بحران انقراض تنوعزیستی» و «گرمایش جهانی» بود. همچنین عوامل جانبی تشدیدکننده اضطراب محیطزیستی دانشآموزان «تجربههای رسانهای»، «تجربههای فردی»، «تجربههای اجتماعی»، «تجربههای خانوادگی» و «تجربههای فضای مجازی» آنها است. عوارض اینگونه از اضطراب در جامعه مورد مطالعه بیشتر «حس ناامیدی»، «حس انزجار از معلم و کلاس درس»، «بیتفاوتی»، «انکار»، «حواسپرتی»، «حس خشم» و «حس عجز و ناتوانی» شناسایی شد. برای احصاء راهبردهای مقابله با این پدیدار، پانل خبرگان دلفی شش راهبرد کلی «بازنگری در طراحی و کاربست مدلهای آموزش محیطزیست»، «تعبیه و توسعه سازوکارهای نهادی و سازمانی»، «آگاهسازی و توانمندسازی دانشجومعلمان و معلمان»، «تدوین پروتکل جامع آموزش حواس افزوده»، «ارایه خدمات مشاوره و درمان به دانشآموزان درگیر» و «هنردرمانی، ورزش، تنظیم رژیم غذایی و طبیعتدرمانی» را پیشنهاد کردند.
