شناسایی و اولویت‌بندی خسارات وارده به محیط زیست در نظام حقوقی ایران با رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.

2 استاد گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/eiap.2024.191705
چکیده

تخریب محیط‌زیست یکی از معضلات اجتماعی اساسی عصر حاضر و از اساسی‌ترین موضوعاتی است که در حقوق محیط‌زیست به آن پرداخته می‌شود. گسترش آلودگی‌های مختلف، تغییر آب‌وهوا، تحلیل لایه ازن، کاهش تنوع زیستی و تعداد بی‌شمار معضلات محیط‌زیستی که حیات انسان‌ها را در کره خاکی تهدید می‌کنند و کیفیت حیات را به‌شدت تقلیل داده‌اند، واقعیتی انکارناپذیر است که بشر امروزی سخت با آن دست به گریبان است. هدف از پژوهش، ارایه مدلی برای خسارات وارده به محیط‌زیست در حقوق ایران است. با مرور مبانی نظری و اخذ نظر از خبرگان، موضوع در قالب شش شاخص (آلودگی هوا، آلودگی آب، آلودگی خاک، آلودگی صوتی، آلودگی نفتی، آلودگی رادیو اکتیو) دسته‌بندی شد؛ سپس پرسشنامه ماتریسی ساخت‌یافته برای تعیین ارتباطات بینابینی این شاخص‌ها تدوین گردید. داده‌های حاصل از پرسشنامه با استفاده از مدل‌سازی ساختاری تفسیری، تحلیل و در پنج سطح در یک شبکه تعاملی ترسیم شد که درنتیجه شاخص «آلودگی هوا» در بالاترین سطح قرار گرفت. لذا با توجه به تاریخچۀ نسبتاً طولانی وضع قوانین و مقررات مرتبط با آلودگی هوا در ایران، بقای این معضل می‌تواند شاهدی بر عدم توفیق مراجع قضایی ایران در این زمینه باشد. این در حالی است که با ابزارهای قضایی موجود می‌توان مانع تخلف از قوانین و مقررات مرتبط با آلودگی هوا شد یا عاملان تخلف از این قوانین و مقررات را مجازات و آنها را ملزم به جبران خسارت‌های وارده نمود.