واکاوی جنبه‌های کاهشی و افزایشی استفاده چت بات های هوش مصنوعی و کاربرد چندگانه آن ها در آموزش عالی با رویکرد پساپدیدارشناسی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

doi
10.22080/eps.2025.29615.2355
چکیده

هدف: امروزه هوش مصنوعی نقش مهمی در آموزش عالی ایفا می‌کند. هدف این پژوهش بررسی تجارب دانشجویان در استفاده از چت‌بات‌های هوش مصنوعی است و تلاش می‌کند تا درک بهتری از نحوه شکل‌گیری این تجارب و تاثیرات آن بر فرایند یادگیری و تعاملات آموزشی ارائه دهد.روش‌شناسی: طرح پژوهش کیفی از نوع پساپدیدارشناسی و روش نمونه‌گیری هدفمند از نوع معیار بود. پس از مصاحبه با 15 دانشجو، مصاحبه با اشیاء و مشاهدات پژوهشگران، داده ها بر اساس مفاهیم پساپدیدارشناسی (وساطت فناورانه، کاربرد‌های چندگانه فناوری و روابط چهارگانه) و با استفاده از روش تحلیل مضمون و  نرم افزار MAXQDA2020 تحلیل شد.یافته‌ها:  از منظر ساختارهای افزایشی، چت‌بات‌های هوش مصنوعی سبب صرفه‌جویی در زمان، بهبود کیفیت نوشته‌ها، کاهش هزینه‌ها، دریافت پاسخ‌های فوری و بازخورد سریع شده‌اند. در‌مقابل ساختارهای کاهشی شامل ارجاع به منابع غیرواقعی، گنجاندن مطالب نادرست در متون و انجام نادرست مقالات،  تضعیف اصالت نوشته‌ها، کاهش مسئولیت‌پذیری، کم شدن  تعاملات انسانی، تنبلی و افت تفکر انتقادی بود. همچنین بر اساس یافته ها، روابط مختلفی نظیر غیریت و تجسد بین دانشجویان و چت‌بات‌های هوش مصنوعی شکل می‌گیرد.نتیجه‌گیری و پیشنهادها: چت‌بات‌ها جنبه‌های افزایشی مفیدی برای آموزش عالی به ارمغان آورده‌اند. با این حال، اساتید و دانشجویان باید به جنبه‌های منفی و محدودیت‌های آن توجه کنند تا بتوانند به شیوه‌ای مؤثرتر از این فناوری در فرآیند آموزش و یادگیری بهره‌برداری کنند. نوآوری و اصالت:  برای نخستین‌بار تجربه زیسته دانشجویان از چت‌بات‌های هوش مصنوعی با استفاده از رویکرد پساپدیدارشناسی تحلیل می‌شود و هم‌زمان دلالت‌های این تجربه بر مؤلفه‌های برنامه‌ریزی آموزشی نیز استخراج می‌گردد.