چالشها و فرصتهای استفاده از رویکرد علم شهروندی در برنامهریزی آموزشی
نویسندگان
1 دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی. دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 کارشناسی آموزش کودکان استثنایی ، آموزش و پرورش، مازندران ، بابل، ایران
3 کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی آموزش و پرورش، مازندران، بابل، ایران
4 کارشناسی ارشد برنامهریزی آموزشی، آموزش و پرورش، مازندران، بابل، ایران
doi
10.22080/eps.2025.28145.2294چکیده
هدف: علم شهروندی (Citizen Science) به پژوهشهای علمی اطلاق میشود که در آن شهروندان غیرحرفهای یا دانشمندان آماتور در جمعآوری و تحلیل دادهها مشارکت میکنند. این رویکرد به ترویج مشارکت عمومی در فرآیندهای علمی و ارتقای آگاهی اجتماعی کمک میکند. با پیشرفت فناوری و دسترسی به دادههای بزرگ، علم شهروندی به عنوان ابزاری نوین در آموزش و یادگیری مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش بررسی فرصتها و چالشهای علم شهروندی در حوزه آموزش و یادگیری است. این پژوهش سعی دارد تا با مرور سیستماتیک ادبیات موجود، به شناسایی پتانسیلهای این رویکرد و چالشهای موجود در اجرای آن بپردازد.روششناسی: این پژوهش به لحاظ هدف، بنیادی و از نظر گردآوری دادهها، توصیفی – کتابخانهای است. از روش مرور سیستماتیک ادبیات برای جمعآوری و تحلیل دادهها استفاده شده است. جستجو در پایگاههای معتبر علمی، شامل مقالات علمی و منابع مرتبط، برای شناسایی شواهد معتبر انجام شد. از مدل SALSA (جستجو، ارزیابی، ترکیب و تحلیل) برای تحلیل دادهها استفاده شده است.یافتهها: یافتهها نشان میدهند که علم شهروندی میتواند به ارتقای سواد علمی، تقویت تفکر انتقادی و افزایش مشارکت اجتماعی کمک کند. همچنین، چالشهایی نظیر کمبود منابع آموزشی، ناآگاهی معلمان و دانشآموزان، و موانع فرهنگی و اجتماعی در اجرای این رویکرد وجود دارد.نتیجهگیری: علم شهروندی به عنوان یک رویکرد آموزشی نوآورانه، پتانسیلهای زیادی برای بهبود کیفیت آموزش و یادگیری دارد. با این حال، برای تحقق این پتانسیلها، نیاز به برنامهریزی مناسب و آموزشهای هدفمند وجود دارد. این پژوهش میتواند به عنوان نقطه شروعی برای تحقیقات میدانی و توسعه علم شهروندی در نظامهای آموزشی مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد میشود پژوهشگران در آینده به طراحی و اجرای پروژههای جامعتری بپردازند که بتوانند به تحقق اهداف آموزشی و علمی کمک کنند.اصالت و نوآوری پژوهش: نوآوری این تحقیق در ارائه راهکارهای دقیق برای ادغام علم شهروندی در برنامههای آموزشی است که به خلأهای موجود در تحقیقات قبلی پاسخ میدهد و تحولاتی در نگرشها و شیوههای آموزشی ایجاد میکند.