زیبایی‌شناسی منظر فرهنگی شهر در مختصات جغرافیا و قومیت (نمونه موردی: قوم بلوچ)

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری، دانشگاه فنی و حرفه ای اردبیل

2 دکتری پژوهش هنر، پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر تهران

3 دکتری معماری، پژوهشگر مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی

doi
10.30473/psp.2019.6068
چکیده

هدف از این پژوهش ارائه الگویی به منظور حفظ ابعاد فرهنگی و هویتی شهرهای قومیتی در فرایند توسعه است. الگویی که بر اساس آن بتوان به استخراج معیار و مولفه هایی هویتی جهت زیبایی شناسی منظر دست یافت. چنانچه زیبایی­شناسی منتج از نشان فرهنگی در زیبایی­شناسی توسعه منظر شهر اعمال شود، ابعاد فرهنگی و قومیتی شهر حفظ شده و به این ترتیب هر شهر به نمونه­ای بی نظیر و با جاذبه­های منحصر به فرد تبدیل خواهد شد. منظر می­تواند غنی­ترین سند تاریخی هر شهر باشد و ساختار فرهنگی آن را نمایش دهد. بخش عظیمی از نشانه­های شهری کارکرد فرهنگی دارند. نشان فرهنگی قومی از زیر مجموعه های نشانه­شناسی شهری است که می­تواند داستان فرهنگی یک قومیت را در یک شهر به مخاطبان عرضه کند. عدم مدیریت و برنامه­ریزی کدهای فرهنگی شهرها در غالب نشان­سازیهای فرهنگی متاثر از جغرافیا و قومیت، سبب گسیختگی پیام­های فرهنگی منظرین شده است. چگونگی حفظ هویت فرهنگی مناظر شهری با توجه به خصوصیات قومیتی، پرسش اصلی این تحقیق را در بر می گیرد که آیا می­توان از طریق زیبایی ­شناسی نشان فرهنگی، هویت و منظر فرهنگی شهرها را حفظ کرد. روش تحقیق این پژوهش، توصیفی- استنتاجی است که نشان ­فرهنگی در نمونه موردی شهر بلوچ­نشین را بررسی می­کند. براساس مطالعه اسنادی (کتابخانه­ای) و مشاهده، مفاهیم و ارجاعات مورد نیاز این تحقیق گردآوری شده است و با استفاده از روش استنتاج میزان صحت فرضیه مطرح شده مورد بررسی قرار گرفته است. در مطالعه موردی تطبیق زیبایی­شناسی نشان فرهنگی شهرهایی متاثر از قومیت بلوچ با منظر فرهنگی آن­ها مورد توجه قرار گرفت و تلاش برای حفظ هویت فرهنگی شهرهای منطقه بلوچستان به دلیل هویت قومی غنی رایج در آن­ها، طی روند توسعه شهرنشینی دلیل این انتخاب بوده است. یافته­های پژوهش نشان داد که مولفه­های زیبایی شناسی بصری نهفته در صنایع دستی قوم بلوچ در قالب رنگ­های گرم از طیف نارنجی و قرمز شنگرف، فرم­های هندسی با گوشه­های تیز و بیشتر فرم مثلث، بافت متراکم و پرکار، انتزاع کامل و دوری از فیگوراتیسم تجلی یافته است که می توان این مولفه ها را به لحاظ رنگ، فرم، بافت و همچنین میزان انتزاع یا رئال در عناصر بصری معماری و شهرسازی شهرهای اقوام بلوچ ایران جستجو کرد.