فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در پژوهش حاضر، ضمن ارزش‌گذاری خدمات اکوسیستمی در سه سیستم کشاورزی (رایج، محصول سالم، گلخانه)، خدمات اکوسیستمی آنها نیز مقایسه شد. بدین منظور ارزیابی میدانی هر خدمت اکوسیستمی و محاسبه ارزش آن بر اساس پژوهش (Sandhu et al., 2008) و با استفاده از پرسشنامه‌هایی که توسط کشاورزان هر سیستم تکمیل گردید صورت گرفت. ارزش اقتصادی محاسبه ‌شده برای هر سیستم متشکل از دو ارزش بازاری و غیربازاری بود. بر این اساس خدمت تولیدی محصولات کشاورزی با استفاده از قیمت بازاری آن تعیین و برای سایر خدمات از روش‌های غیربازاری ارزش‌گذاری استفاده شد. نتایج نشان داد بیشترین ارزش خدمات اکوسیستمی متعلق به گلخانه‌ها با میانگین 621 میلیون ریال/ هکتار/ سال بود. اگرچه بیش از نیمی از این مقدار (425 میلیون ریال/ هکتار/ سال) سهم خدمات بازاری و ارزش تولیدی این واحدهای کشاورزی بود که با توجه به رویکرد تولید محور در کشاورزی صنعتی ارزش‌گذاری صورت گرفته منطقی به نظر می‌رسد. بیشترین میزان خدمات غیربازاری در سیستم تولید محصول سالم (226 میلیون ریال/ هکتار/ سال) ارزش‌گذاری شده است که از لحاظ ریالی از مقدار کل تولید (157 میلیون ریال/ هکتار/ سال) در این سیستم بیشتر است. سهم عمده‌ای از ارزش ایجاد شده به‌واسطه نقش این نوع از سیستم در ایجاد اشتغال است که بیشتر در ارزیابی‌های مقایسه‌ای بین سیستم‌های زراعی مغفول می‌ماند. همچنین این نوع سیستم از لحاظ خدمات اکوسیستمی حفاظت آب و خاک نیز دارای بیشترین ارزش فراهمی می‌باشد. به‌طورکلی نیز سیستم‌های تولید محصول سالم پس از گلخانه‌های صنعتی دارای بیشترین ارزش از لحاظ کل خدمات اکوسیستمی محاسبه ‌شده بودند. باغ‌های مرکبات نیز در هر دو سیستم تولید محصول سالم و رایج دارای بیشترین میزان خدمات اکوسیستمی غیر بازاری (به ترتیب 244 و 247 میلیون ریال/ هکتار/ سال) بودند. براساس این نتایج توسعه کشاورزی چندکارکردی با هدف بهینه‌سازی خدمات اکوسیستمی و ترکیب دو روش کشاورزی صنعتی و سالم پیشنهاد شد.